Wikipedia en vrijheid van meningsuiting

Studie van web-cultuur en groepsprocessen online

Katinka Hesselink 2006

Groepen zijn ongelofelijk krachtig, maar als het misG gaat, kan het ook heel erg mis gaan. In groepen kunnen mensen elkaar in goede zin versterken, maar we kunnen elkaar ook in de grond boren. Dit is een studie van wikipedia en dmoz, twee online groeps-projecten die op heel verschillende manieren het internet domineren. 

Dmoz, het open directory project, heeft veel invloed op wat google mensen voorschotelt. Wikipedia, de online encyclopedie is voor velen een eerste bron van informatie als ze meer willen weten over een onbekend onderwerp. 

Deze macht brengt risico's van machtsmisbruik met zich mee. 

Wikipedia en Dmoz zijn voorbeelden van 'open source'-projecten waarin geprobeerd wordt met groepen mensen dingen tot stand te brengen die een individu nooit alleen zou kunnen. Dit soort projecten brengt ongelofelijk goede dingen tot stand. Omdat ik wikipedia en dmoz het beste ken, gaat mijn studie vooral daarover. 

Beide projecten hebben een hiŽrarchische opbouw, die niet direct zichtbaar is. 

Dmoz-hiŽrarchie (kort)

Dmoz geeft iedereen de mogelijkheid internetsites te suggereren. 

Wie editor wil worden, moet een toelatingsprocedure door en kan in eerste instantie slechts een categorie (meestal een kleine) beheren. Als een editor laat zien dat dat goed gaat, en dat de interne regels over hoe dit beheren hoort te gebeuren worden nageleefd, kan een editor een tweede categorie aanvragen. En dan een derde, een vierde enz. Elke keer wordt opnieuw gekeken of de categorieŽn die men beheert goed beheerd worden. 

Het volgende niveau is die van editall: een editall kan zoals de term al aan geeft overal editen. Een editall kan in elke categorie links plaatsen, maar wordt geacht zich te beperken tot categorieŽn waar hij of zij iets vanaf weet. Misbruik kan leiden tot minder privileges. 

Daarboven staat de meta. Meta's kunnen op elk aspect van dmoz invloed uitoefenen. Zij zijn degenen die bepalen of je editor mag worden, wie er editall worden en uiteindelijk ook wie er meta worden. Meta's gaan ook over het wegsturen van editors als deze misbruik van hun rechten maken. 

Wikipedia hiŽrarchie (kort)

Volgens de berichten heeft ook wikipedia een hiŽrarchie. In eerste instantie lijkt de structuur echter veel opener: iedereen, ingelogd of niet ingelogd, kan artikelen aanpassen. Iedereen kan wikipediaan worden, door in te loggen. Voor wie inlogt is er de mogelijkheid om binnen de groepsstructuur een goede of slechte naam te krijgen. Wie niet inlogt laat alleen een IP-adres zien (daarmee kan je zien van waaruit iemand op het internet inlogt, grofweg). 

Het goede naam aspect speelt in elke groep een rol. Een van de problemen met online groepen is de anonimiteit. Daardoor worden mensen minder aanspreekbaar op hun gedrag. Dit wordt met inlogprocedures minder: als je inlogt is van jou je 'id' zichtbaar: je online identiteit. Dit is een soort half-anonimiteit. Mensen leren jou via je id kennen en binnen de groep is er dus een vorm van sociale controle: mensen spreken jou aan op het gedrag dat je via jou id laat zien.Op het eerste gezicht is dit het enige dat binnen wikipedia mensen beloont of straft voor gedrag. Maar dat is schijn.

Het volgende niveau, net als bij dmoz van bovenaf (en dus niet democratisch) opgelegd is: administrator. Administrators zijn:

Wikipedians who have access to technical features that help with maintenance ("SysOp rights"). Wikipedia practice is to grant this access to anyone who has been an active and regular Wikipedia contributor for a while, is familiar with and respects Wikipedia policy, and is generally a known and trusted member of the community.

Oftewel in goed Nederlands:

Administrators zijn wikipedians die toegang hebben tot technische aspecten die helpen bij het onderhoud van wikipedia ("SysOp rights"). Het is wikipedia-beleid om deze toegang te geven aan iedereen die al een tijdje actief en regelmatig aan wikipedia bijdraagt, bekend is met wikipedia-beleid en dit beleid respecteert en in het algemeen een bekend lid van gemeenschap is die wordt vertrouwt.

Hierarchische groepen: risico's

Zowel dmoz als wikipedia zijn dus hiŽrarchisch opgebouwd. De mensen met macht bepalen wie bij hun groepje mag. Dit heeft het voordeel dat, als alles goed gaat, de richtlijnen van het project gehandhaafd worden. Het is heel moeilijk voor kwaadwillenden om deze projecten te kapen en zo te vernielen. Gezien de online macht die beide projecten hebben is dit een duidelijk voordeel. 

Met de hiŽrarchie, komt ook een gebrek aan democratie. Democratie is het ideaal dat iedereen een even zware stem heeft bij het bepalen van wie de macht krijgt. Nu is er ook bij zogenaamde democratieŽn hier wel wat op af te dingen. Er zijn in elke menselijke groep mensen met meer en mensen met minder invloed. Maar het vier-jaarlijks kiezen van de machthebbers werkt toch als rem op politici die hun macht misbruiken. 

Zo'n rem hebben deze online projecten dus niet. Beide projecten hebben wel interne discussiegroepen waar een consensus bereikt kan worden, maar daarin telt niet elke stem even zwaar. Dit is geen probleem, zolang het goed gaat... Daarmee bedoel ik: Het is geen probleem zolang de visie van de leiders helder is en misbruik gestraft wordt als het overduidelijk is. 

Bij wikipedia lijkt de grens echter wel dichtbij te komen. Er is intussen een website, wikitruth (zie links), van mensen die vinden dat wikipedia te veel censureert. 

Inherente problemen

Het moeilijke is dat dit soort projecten vraagt om misbruik. 

Omdat google de populariteit van websites meet aan de hand van links naar die websites toe, is elk project dat links produceert (en dat doen beide hier besproken projecten) een machtsmiddel. Wie wil dat zijn website gevonden wordt, wil links vanuit wikipedia en dmoz naar die website. 

Wie wil dat zijn visie op een bepaald onderwerp algemeen aanvaard wordt, moet zorgen dat het wikipedia artikel over dat onderwerp zijn visie op dat onderwerp reflecteert. Bij controversiŽle onderwerpen levert dat automatisch problemen op. Administrators zijn ervoor om dan een redelijk midden te vinden. Maar wat als die administrators zelf belanghebbend zijn bij dat onderwerp? 

Conclusie

Wikipedia en Dmoz zijn interessante culturele projecten. Beide maken gebruik van de mogelijkheid van het internet om mensen samen te brengen om iets groots en waardevols tot stand te brengen. Beide projecten zijn zo succesvol dat het risico van misbruik steeds groter wordt. De centrale vraag is: Zijn de inherente corrigerende structuren sterk genoeg om de druk van buiten aan te kunnen en een zuivere koers te blijven varen?

Noot (9-12-06)

Dmoz is op het moment van schrijven al anderhalve maand niet voor haar editors toegankelijk. Hiermee daalt haar geloofwaardigheid tot nul. Ik heb bovenstaand artikel verder ongewijzigd gelaten omdat de groepsprocessen die hier zichtbaar waren, niet minder relevant zijn nu het Open Directory Project praktisch om zeep heeft geholpen. 

Bronnen 

(gevonden en gecontroleerd op 17 april 2006)