Het Dynamische van Wijsheid

Fay van Ierland

Fragmentarisch denken
Brute systeem
Regeneratie
Observatie

Theosofie gaat ervan uit dat er één principe, één beginsel is achter al het bestaan, ook wel de Ene oorzaak genoemd. We vinden hetzelfde bij de grote religies en spirituele filosofieën. Die Ene oorzaak drukt zich uit in de materie, het Ene dat het vele veroorzaakt, gebruik makend van een dynamische energie van scheppen en vernietigen.

Mevr. Blavatsky vond scheppen geen goed woord omdat er niets geschapen wordt, maar omdat het allemaal voortkomt uit dat Ene grote onnoembare achter alles, de Ene oorzaak. Daarom zei ze dat er geen scheppen is maar een emaneren, een voortkomen uit. Dat zou dan inhouden dat het Ene overal aanwezig is in de verschillende vormen die verschijnen en verdwijnen, zoals we kunnen waarnemen in de wetten van de natuur, waar een bloem bloeit en verwelkt en een dier de soort in stand houdt.

Uit de Ene oorzaak in zijn vele vormen en in voortdurende wisselwerking met kosmische energie ontstaat noodzakelijkerwijs een derde, verenigd principe, waarvan beide, vorm en energie, een aspect zijn. De grote godsdiensten en filosofieën zoals b.v. de Tao drukken dit oercreatieve proces uit in de drie-eenheden van hun scheppende goden, in de drie grondbeginselen, zoals b.v. in de Geheime Leer, of in hun symbolen. In het Hindoeïsme vinden we Brahma de schepper, Vishnu de onderhouder en Shiva de vernietiger. Rupert Sheldrake, de Britse biochemicus en filosoof, zegt hierover in zijn boek De wedergeboorte van de natuur:

Vishnu zou kunnen staan voor de structurerende velden, de vormen in de natuur, Shiva voor de kosmische energiestroom en Brahma voor de scheppende eenheid die beide omvat.

Sheldrake brengt in dit verband ook de visie van Aurelius Augustinus over de christelijke drie-eenheid naar voren. Augustinus zag in de Vader degene die kent, in de Zoon het gekende en in de Heilige Geest de verhouding tussen de kenner en het gekende namelijk de gelukzaligheid van het kennen. Een andere maar niet minder duidelijke benadering van de Drie-eenheid komt naar voren in de Vader - de oorsprong, de Zoon de verschijning, de Heilige Geest - de voltooiing. Dat wat wel de wetten van de natuur of de wetten van het bestaan wordt genoemd heeft zijn basis in deze drievoud.

Dit macro-kosmische proces van ontstaan speelt ook in de micro-kosmische wereld van de mens. We zijn allemaal op weg naar de gelukzaligheid van het totale kennen van de eigen aard, naar het worden van de bewuste medewerker in het kosmische proces van de wetten van bestaan. De bedoeling is dat we de krachten, die dit proces voortdurend veroorzaken, aan het werk gaan zien, dat we gaan inzien en ervaren wat er werkelijk aan de hand is en dat het wat anders is dan het denken meestal aangeeft.

Als dat denken nog fragmentarisch functioneert vanuit een afgescheiden opstelling en zich niet verbonden weet met de rest van de emanatie, de rest van de wereld, is het in die bewustwording van het deel van een groot geheel te zijn dat de voltooiing ligt, en de verantwoording.

Bewuster worden willen wij allemaal, maar dat grote geheel zien we nog niet zo zeer verbonden met de beloofde gelukzaligheid. In een maatschappij die opvoedt tot afgescheidenheid, die waarden en normen legt bij materiële welvaart en macht, bij functie en ambitie, is dat niet vreemd. Er ontstaat een mentaliteit van altijd beter moeten zijn dan een ander, van altijd meer verlangen en van voortdurende schuldcomplexen als men aan dit, door de maatschappij aan het denken opgelegde beeld van geslaagd zijn, niet voldoet.

Deze mentaliteit voorkomt elk inzicht in de werkelijkheid van de wetten van bestaan die dan ook voortdurend met voeten getreden worden zonder dat men zich de eventuele gevolgen hiervan realiseert. We zagen dat kortgeleden in Nederland duizenden varkens voor consumptie werden gefokt en daarna gewoon vernietigd als het brute systeem van varkensfokkerijen faalt en de pest toeslaat. Van nature vegetarische koeien worden ziek gemaakt door hen te voeren met slachtafval.

De enige publieke zorg leek naar de economische consequenties uit te gaan, zelfs toen de vreselijke omstandigheden, waarin deze dieren hun korte leven moeten leven, zeer duidelijk werden door de schokkende beelden op de televisie. Deze beelden verwezen eigenlijk direct naar de oorzaken van de gevolgen, de grove schendingen van de beginselen waarin het leven zich uitdrukt. A1 zijn we er ons zelden van bewust, de grondbeginselen zijn altijd werkend aanwezig.

Het dynamische van wijsheid gaat door. Annie Besant zei erover: Het is makkelijk om het Ene te zien in de schittering van mooie dingen, maar kun je het ook zien in de gokker en de dief?' Ook de gokker en de dief zijn uitdrukkingen van het Ene en ook zij zijn op weg naar het derde ultieme verenigende principe, naar het deel van het geheel, naar de voltooiing. Ook in hun leven kan het inzicht komen, misschien zelfs eerder dan in het leven van de alle risico's vermijdende brave burger, die zich afzet tegen de rest van de beschaving.

In 1990 vond in Naarden een seminar plaats met als onderwerp: De regeneratie van de mens, de revolutie die het denken zuivert. Zo'n regeneratie is mogelijk als we serieus ingaan op het gaan herkennen van de grondbeginselen in de natuur en in het dagelijks leven. Het gaan zien van ware oorzaken met hun gevolgen, het waarnemen van werkende krachten. Het gevolg is dan wel een directe verantwoordelijkheid voor het eigen bewuste functioneren waarbij altijd uitgegaan wordt van een zo groot en wijd mogelijk perspectief, bereikt door studie, observatie en zelf-onderzoek.

We zouden dan misschien anders kunnen kijken naar het recente debat over het vermeende racisme van mevrouw Blavatsky. Alhoewel H.P.B. in haar geschriften duidelijk maakt dat er twee processen van evolutie zijn, n.l. het fysieke proces van de vorm en het spirituele proces van de geest, wordt er naar haar uitspraken gekeken alsof er alleen maar een fysiek proces van evolutie plaatsvindt.

Met andere woorden: men kijkt ernaar met een zeer eenzijdig denkvermogen dat uitgaat van één aspect. Men ziet de fysieke evolutie als een totaal evolutieproces en realiseert zich niet dat de geestelijke ontwikkeling van iemand niet af kan hangen van haar of zijn huidskleur. Het gaat over de wisselwerking tussen vorm en energie die samen het derde aspect, het meer en meer bewust worden van de eigen universele geestelijke aard, tot stand brengt.

Als H.P.B. het over primitieve rassen heeft, heeft ze het over het ontstaan van vormen in de fysieke evolutie, vormen die verdwijnen en uitsterven als ze niet meer kunnen dienen voor de evolutionaire ontwikkelingen van het bewustzijn van de mensheid, zoals bijvoorbeeld ook de Batavieren verdwenen zijn. Kortom, ze heeft het dan niet over de hele mens, maar over de soorten waarvan het individuele bewustzijn gebruik maakt en de mogelijkheden benut. Mw. Blavatsky heeft het wel over nieuwe rassen van mensen in de toekomst en ze geeft aan dat die mens een meer bewust wezen zal zijn, zich meer bewust van de wetten waarin het Ene zich uitdrukt en waar hij deel van uitmaakt, ongeacht de kleur of vorm die hij daarbij zal aannemen.

Het lijkt er wel op dat met het geleidelijk verdwijnen van het fragmentarisch, afscheidend, functionerend denken, en het zichtbaar worden van het dynamische van wijsheid, de etnische verschillen zullen verdwijnen en uiteindelijk wegvallen, omdat het bewustzijn dan door meer universele vormen kan werken. Wil het denkvermogen bewuster gaan functioneren dan is daar op de eerste plaats het proces van individuele aanpak.

Een eenzaam proces in het begin waarbij het innerlijk voortdurend verkend wordt. Oorzaken van gevolgen, de wortels van problemen worden opgespoord, afgescheidenheid wordt ontmaskerd. Als het denken verandert herkent het de eigen problemen in anderen, het krijgt inzicht in de universaliteit van de spelende krachten, van oorzaak en gevolg, en versterkt zo de eigen innerlijke basis van zuiver bewustzijn, niet afgeleid door een fragmentarisch denken, dat zich verliest in afwijkende details. Samenwerken en relaties met anderen krijgen de achtergrond van inzicht in het werkelijke van problemen: het gewaarzijn groeit.

Observatie wordt niet meer verstoord door vastliggende condities van het denken. Het boeiende van deze tijd is dat we het allemaal kunnen zien en lezen, op televisie en in verslagen van bijvoorbeeld het moeizame proces van Europese eenwording. Het toont ons een ware worsteling van denkvermogens die helemaal ingesteld zijn op dat wat wel economische groei wordt genoemd, de eigen economische groei, het steeds moeten groeien van de eigen inkomsten.

Ook al liggen de problemen elders, het denken blijft er door gefascineerd. En toch zal er samengewerkt moeten worden, zullen er verantwoordelijkheden zichtbaar worden waar niemand op zit te wachten en die men tracht te voorkomen door allerlei maatregelen te nemen die de ware oorzaken niet raken en zo nieuwe problemen aandragen en geen oplossingen.

Alleen een verandering van mentaliteit kan dat patroon doorbreken. Afscheidende motieven verblinden, omdat het geheel niet zichtbaar is, men ziet de ware oorzaken en de gevolgen niet; alleen het gewenste resultaat vult het denken. Het probleem lijkt dan ook te liggen bij de wil. Willen wij leren samenwerken op een ander niveau, bewuster van de werkelijkheid, deelnemen aan het dynamische van wijsheid?

We hebben in ieder geval meer dan nu, een uiteindelijke betekenis in het dagelijkse leven nodig; willen we dat? Er bestaat een uitspraak van Aldous Huxley, die het in drie regels duidelijk maakt: Heb lief en doe wat je wilt. Maar als je begint met te doen wat je wilt of met wat je niet wilt, zul je nooit liefhebben.

Dit artikel is een weergave van een inleiding gehouden tijdens de zomerschool van de T.V.N. in 1997.

Als iemand in vrede met zichzelf leeft, zal hij in vrede met anderen leven en de waarheid kennen van zijn verbondenheid met hen en met het leven in het algemeen.
N.Sri Ram