Redactie Theosofia, Theosofia juni 1993, p. 81, 82

Symboliek en mysterie

Jaarfeesten - Omgaan met symboliek

Ieder religieus stelsel heeft zijn eigen samenhangende reeks symbolen. De samenhang komt op verschillende manieren tot uitdrukking bijvoorbeeld in riten, in de cyclus van jaarfeesten en in de mythologie. Symboliek kan gezien worden als een taal. De afzonderlijke symbolen zijn dan te vergelijken met de woorden; en de riten, mythen en cycli met de gedichten en verhalen van die taal. Wie diepgaand, meer met het hart dan met het verstand, studeert, zal ontdekken dat het een universele taal is.

Er wordt wel onderscheid gemaakt tussen natuurlijke en kunstmatige symbolen. Natuurlijke symbolen, zoals `de ster', `het kruis' of `de bruid', hebben door hun vorm kleur of functie een directe relatie met de werkelijkheid waarnaar zij verwijzen. De kunstmatige symbolen hebben niet zo'n relatie, zij ontlenen hun betekenis aan afspraken en conventies.

De werkelijkheden die door natuurlijke symbolen worden aangegeven zijn aspecten van de innerlijke natuur. Zij brengen de mens in aanraking met de processen en vormen die tot de kosmische, door de natuur gegeven orde behoren en zijn daardoor geschikt om universele waarden en betekenissen over te brengen voorbij culturele, religieuze en politieke grenzen.

"Jaarfeesten"

In de voorjaarsmaanden worden overal grote spirituele feesten gevierd. Pasen en Pinksteren, Wesak en Asala. Iedere cultuur heeft zijn eigen feesten. Het joodse paasfeest valt op een andere dag dan het westers-christelijke; en voor het orthodoxe paasfeest heeft men weer andere data gekozen. Het is verleidelijk de cyclus van de jaarfeesten geheel af te leiden van de reactie van de mens op de jaargetijden en maanstanden; Kerstmis als de verchristelijkte versie van een midwinterfeest en Pasen en Pinksteren als verchristelijkte lentefeesten.

Maar de diepste betekenis van deze feesten is zelfs niet gebonden aan een bepaald jaargetijde. Die meest oorspronkelijke betekenis heeft te maken met de hoogtepunten uit de eeuwige kringloop van ontstaan, groei en regeneratie. Dit neemt niet weg dat het klimatologische voorjaar de periode bij uitstek is om deze processen overal om je heen te herkennen en te beleven, maar het is niet de reden van bestaan van deze feesten. Hoewel elke cultuur andere data en symbolische uitdrukkingsvormen gebruikt, wordt elk feest uiteindelijk gevierd om uitdrukking te geven aan dezelfde universele waarheid van regeneratie en wedergeboorte, een proces dat niet verschillend is voor joden, westerse christenen en orthodoxe christenen.

Een kosmisch proces dat in andere gedaante ook door moslims, boeddhisten en Hindoes wordt beleefd en gevierd. In " De Geheime Leer " omschrijft H.P. Blavatsky deze processen in de `tweede grondstelling van De Geheime Leer' als `Het verschijnen en verdwijnen van werelden als een regelmatig getij van eb en vloed'. Ontstaan, groei, bloei, sterven en transcendentie zijn universele processen, samen vormen zij een omgang van de alomvattende spiraal van de ontwikkeling van het leven.

Het is de cyclische wet, die zich op elk niveau van bestaan als periodiciteit openbaart. Aan de cyclus van de jaarfeesten kan men zien hoe een universele waarheid zich via mythen, symbolen en feesten in elke cultuur uitdrukt. Iedere symboliek of ieder feest kan dus op meerdere niveaus worden uitgelegd en er is een diepgaande studie en meditatie voor nodig om de hoogste betekenissen te begrijpen.

- Naar begin van document.

" Omgaan met symboliek "

Je kunt respectvol en overtuigd deelnemen aan allerlei religieuze vormen en stelsels; want ze zijn alle symbolen van de ene onzegbare, onmetelijke werkelijkheid. Je kunt oprecht, zonder een zweem van sektarisme, alle mogelijke symbolen proberen te doorgronden en te gebruiken, waar zij ook zijn ontstaan. Schoonheid, eenheid, liefde, wijsheid, periodiciteit zijn attributen van de waarheid en zij drukken zich in elke tijd opnieuw uit in talloze vormen. Een waar spiritueel mens is iemand die in elke tijd en op elke plaats steeds opnieuw de juiste symbolen herkent en vindt om het onzegbare uit te drukken.

Tegelijk kan men de heilloze verdeeldheid aan de kaak stellen, die ontstaat wanneer zulke prachtige uitdrukkingen van de ene werkelijkheid worden gebruikt om zich van anderen te onderscheiden: in haar meest afschrikwekkende vorm, wanneer symbolen (bijvoorbeeld sterren) gebruikt worden voor militaire en politieke partij- en groepsvorming, maar ook als religies en sekten zich bepaalde riten en vormen van eredienst toe-eigenen, als symbolen gebruikt worden om hiërarchische verschillen tussen mensen aan te duiden, als religies, kasten en rassen elkaar uitsluiten van een bepaalde eredienst, als eredienst en ambten niet toegankelijk zijn voor leden van een andere groep of leden van de andere sekse.

Dan worden symbolen afgesneden van hun holistische bron, en kunnen zij het instrument worden van menselijke afgescheidenheid en uitbuiting. `Theosofie is de witte straal waaruit de zeven kleuren van het zonneprisma ontstaan. Ieder mens neemt een van deze kleuren beter op dan de zes andere', zegt H.P Blavatsky (Coll. Writings, I, 233) en legt vervolgens uit dat een goed samengestelde groep mensen van verschillende stralen elkaar kunnen aanvullen, zodat ieder deel heeft aan het ene witte licht.

Het is deze grondhouding die de Theosofische Vereniging en haar leden behoort te kenmerken. Natuurlijke symbolen zijn de taal van de hogere ziel. Mits onpersoonlijk gebruikt kunnen mythen, symbolen en riten ons leren deze universele taal steeds beter beheersen. Blavatsky schrijft in haar inleiding tot " De Stem van de Stilte " dat het begrip van de tekens en symbolen waarop de innerlijke leringen van De Geheime Leer gebaseerd is `het gemeenschappelijk en internationaal eigendom zijn van de ingewijde mystici en hun volgelingen'.

Deze mystici zijn de bewaarders van de oeroude, universele mysterieleringen, die volgens Mevrouw Blavatsky ooit overal ter wereld - zij noemt China, Chaldea, India, Egypte, Griekenland, Gallië en Amerika - werden gevierd, maar die in tweeduizend jaar onderdrukking uit de publieke aandacht zijn verdwenen. Is de tijd nu rijp voor een wereldwijd ontwaken tot een universeel religieus beleven van de natuurlijke eenheid, schoonheid, wijsheid en verbondenheid die zich in niet sektarische symboliek uitdrukken?

- Naar begin van document.