Een wereldomvattende ethiek

met theosofie als toetsteen

Radha Burnier

Ethische principes
Hoger peil van harmonie.
Een lange weg te gaan.
Morele leringen.

Een belangrijk onderdeel van het programma van het Wereldparlement van Godsdiensten dat in 1993 in Chicago werd gehouden, was de bijeenkomst van religieuze en spirituele leiders tijdens de laatste dagen van dat congres, van 3 tot 5 september. De genodigden vertegenwoordigden vele geloofsovertuigingen en tradities.

Het doel was om tot een gemeenschappelijke verklaring over `Een wereldomvattende ethiek' te komen, die de gezamenlijke betrokkenheid zou verwoorden van de deelnemers bij het formuleren van de elementaire waarden die essentieel zijn voor het in een redelijk gezonde conditie overleven var de wereld.

Er werd naar voren gebracht dat als de huidige geloofsrichtingen en de politiek zo doorgaan, de wereld in de eenentwintigste eeuw nog dichter bevolkt en vervuild zou zijn, economisch en ecologisch nog minder stabiel en nog gevoeliger voor gewelddadige ontwrichting dan de wereld waarin we nu leven. Dit onderzoek was gebaseerd op het overzicht van en de statistische gegevens verzameld door het `Millennium Institute'.

Het verslag over de belangrijkste aandachtspunten voor de 21 eeuw was in handen van de daar samengekomen leiders. Men hoopte dat zij me voorstellen voor projecten en actie-programma's zouden komen om het de mensheid gemakkelijker te maken op gezond wijze een nieuwe eeuw binnen te gaan.

" Ethische Principes "

De ethische principes die daarvoor aanbevolen werden hielden een menswaardig behandeling van alle mensen in, een cultuur van geweldloosheid, rechtvaardigheid, verdraagzaamheid en eerlijkheid, en de verplichting om alle mensen als gelijkwaardig te beschouwen. Er werd terecht gesteld dat een nieuwe wereldorde niet kan worden geschapen of afgedwongen door wetten, voorschriften en verdragen alleen.

Het zich bewust worden van verantwoordelijkheid moet " in het hart en het denken van de mens " beginnen te dagen. Zonder een diep gevoeld moreel besef is er geen mogelijkheid om rechten te garanderen. Daarom is het van vitaal belang om een verandering in het bewustzijn van het individu tot stand te brengen.

Godsdienstige en spirituele leiders hebben een zware verantwoordelijkheid. Zij kunnen hun volgelingen aansporen en inspireren in de richting die in de Declaratie wordt omschreven en zo hun religieuze traditie en hun geloof een essentiele rol laten spelen bij het helingsproces van de aarde. Door een houding van verdraagzaamheid, liefde en onzelfzuchtigheid te propageren in plaats van verdeeldheid en haat te zaaien, zoals velen nu doen, zouden ze een werkelijk heilzame toekomst voor de mensheid kunnen helpen opbouwen.

Deze poging om een gemeenschappelijke betrokkenheid bij een wereld-ethiek te stimuleren was ontegenzeggelijk heel prijzenswaardig. Toch moeten we bedenken dat de ethiek faalt als in het denken van de mensen fundamenteel verkeerde opvattingen omtrent het leven heersen.

" Hoger peil van harmonie "

In elke religie is reeds een diepste waardevolle ethische lering aanwezig - voldoende om het bewustzijn van de mens te verheffen tot een hoger peil van harmonie met zowel de innerlijke als de uiterlijke wereld. Omdat deze leringen van hoge en gezaghebbende bronnen komen, voelen de volgelingen zich verplicht aan hen lippendienst te bewijzen, maar in de praktijk worden ze vaak genegeerd en wordt er vaak de spot mee gedreven.

Deze tegenstrijdigheid is onvermijdelijk als leringen worden aangenomen vanwege de bron waar ze vandaan komen maar als de mensen niet overtuigd zijn van haar praktische waarde voor het leven en als de filosofische visie die nodig is om deze materie helder te kunnen begrijpen, ontbreekt. Daarom moet ook een deugdelijke levensfilosofie en een zuiver wereldbeeld worden onderricht, terwijl tegelijkertijd de ethische principes steeds opnieuw geformuleerd worden.

" Een lange weg te gaan "

Vanzelfsprekend is er een lange weg te gaan voordat de beweringen en de geboden van hogelijk gerespecteerde religieuze leraren wereldwijd een waardegevoel hebben opgebouwd. Maar in deze tijd van grote druk en uitdagingen met daarbij nog de enorme groei van de wereldbevolking die een agressieve wedijver ten gevolge heeft, is wellicht een eenvoudige maar effectieve filosofisch achtergrond van essentieel belang, een achtergrond die voorziet in ethisch onderricht en dit ook voor de toehoorders aannemelijk maakt.

In het licht van de aanvaarde levensfilosofie over de waarheid van de ondeelbaarheid van het bestaan, lijkt bijvoorbeeld de uitspraak `Doe aan anderen wat gij zelf wilt dat aan u gedaan zou worden' logisch correct. Zonder dat standpunt is het moeilijk om tot gehoorzaamheid aan de geboden te komen en in een situatie waarbij men op proef wordt gesteld, doet iedereen maar wat hem zelf goeddunkt, met alle tegenstrijdigheid die dat natuurlijk oplevert.

" Morele leringen "

Het is evenzeer van belang dat morele leringen worden ondersteund door juiste opvattingen over wat de mens is en hoe zijn toekomst bestemd is vorm te krijgen. Religies die leren dat er slechts een korte levensspanne is waarin een ieder het bewijs kan leveren dat hij rechtschapen is en zo niet, dat hij op een afschuwelijke wijze bestraft zal worden, leggen de basis voor ongehoorzaamheid.

Het geloof in slechts een leven maakt de gemiddelde mens hebzuchtig omdat hij zoveel mogelijk plezier en zintuiglijke voldoening uit het leven wil halen. De Maha Chohan wijst er in zijn beroemde brief op dat de angst voor de dood en de dreiging van hel en eeuwige verdoemenis een hevige levensstrijd oproepen. Om verdere rampzaligheden in de wereld te voorkomen en om de eenentwintigste eeuw ervoor te behoeden dat deze nog meer op eennachtmerrie gaat lijken dan de huidige, is een wereldethiek nodig met minimale gedragsrichtlijnen voor iedereen, los van zijn geloof of andere verenigingsbanden.

Hoe dan ook moet er iets gedaan worden om de mens een filosofie bij te brengen waarbij ethisch handelen een voor hem natuurlijke zaak wordt. We moeten, zoals de Maha Chohan adviseerde, de kennis van theosofie populariseren en dan zal een wereldomvattende ethiek een onwankelbare realiteit zijn.

Mw. R. Burnier is Internationaal Presidente van de Theosofical Society sinds 1980

Naar begin van document.