"Onjuiste ideeën over
De Geheime Leer"

H.P. Blavatsky


Kwalificatie geheim

Toewijding aan waarheid

Over de drempel gaan

Sinds de uitgave van De Geheime Leer klagen bestudeerders van de theosofie (buiten de intieme kring van de Occulte Wetenschappen) erover dat de leringen, vervat in dit werk, hen niet bevredigen. Eén hunner maakt melding van het uitgebreide en rabiate misbruik ervan door een oude, eigenlijk onbetekenende, zij het genadeloze vijand, en neemt mij onderhanden, omdat ik ruimte heb gelaten voor zulke kritiek door te weinig rekening te houden met de moderne wetenschap en het moderne denken(!); een ander klaagt erover dat mijn uitleg niet volledig is.
Zo zegt hij: De laatste tien jaar ben ik een nauwgezet lezer van theosofische literatuur. Ik heb De Geheime Leer gelezen en herlezen en passages nauwkeurig vergeleken, en niets is ontmoedigender dan te merken dat sommige van de beste verklaringen van occulte punten, zodra ze iets duidelijker beginnen te worden, ontsierd worden door een verwijzing naar een of andere esoterische filosofie of religie, die de redeneertrant verstoort en de verklaring onaf laat. Wij kunnen delen begrijpen, maar Wij' kunnen ons geen beknopt idee vormen, vooral waar het gaat over de leringen met betrekking tot Parabrahman (het Absolute), de Ie en 2e Logos, Geest, Stof, Fohat, enz., enz.

Dit is het directe en natuurlijke resultaat van de volkomen onjuiste veronderstelling dat het werk, dat ik De Geheime Leer genoemd heb, door mij ooit bedoeld was om precies te passen bij de moderne wetenschap, of om occulte punten' te verduidelijken. Ik hield en houd mij meer bezig met feiten dan met wetenschappelijke hypothesen. Mijn voornaamste en enige doel was naar voren te brengen dat de basale en fundamentele principes van iedere exoterische religie en filosofie, oud of nieuw, van begin tot eind slechts de echo zijn van de oorspronkelijke 'Wijsheidsreligie'. Ik trachtte aan te tonen dat de boom van kennis, net als de Waarheid zelf Een was en dat het gebladerte van de twijgen, de stam en de hoofdtakken, hoe verschillend ook qua vorm en kleur, nog steeds van dezelfde oude Boom waren, in de schaduw waarvan de (nu) esoterische religieuze filosofie van de rassen die voorafgingen aan onze huidige mensheid hier op aarde, tot ontwikkeling was gekomen en gegroeid.

"Kwalificatie Geheim"

Dit doel heb ik naar mijn mening in de eerste twee delen van De Geheime Leer, zo goed als mogelijk was, volbracht. Het was niet de occulte filosofie van de esoterische leringen die ik op me genomen had aan de wereld in het algemeen uit te leggen, want dan zou de kwalificatie 'Geheim' verworden zijn tot 'publiek geheim' uitgeschreeuwd in het openbaar; maar eenvoudig om dat wat bekendgemaakt kon worden te presenteren, en dat op één lijn te stellen met het geloof en de dogma's van voorbije en huidige naties en daardoor de oorspronkelijke bron van de laatstgenoemde te laten zien en hoe vervormd zij geworden waren. Wanneer mijn werk in deze tijd van materialistische aannames en universeel iconoclasme te prematuur is voor de wereldlijke massa's, 'dan is dat jammer voor die massa's. Maar het was niet te prematuur voor de serieuze bestudeerders van de theosofie, behalve misschien voor diegenen, die gehoopt hadden dat een verhandeling over zulke ingewikkelde overeenkomsten als er bestaan tussen de religies en de filosofieën van het nagenoeg vergeten Verleden, en die van het huidige tijdsgewricht, zo eenvoudig kon zijn als een goedkope roman uit een kiosk. Zelfs één filosofisch systeem afzonderlijk, zij het van Kant of van Herbert Spencer, Spinoza of Hartmann, vereist meer dan een studie van een paar jaar.

Lijkt het daarom niet redelijk dat een werk dat verscheidene dozijnen filosofieën en meer dan een half dozijn wereldreligies vergelijkt, een werk dat de wortels met de grootste voorzorg moet blootleggen, daar het slechts een vingerwijzing kan geven naar de geheime bloesems hier en daar, niet bij eerste lezing begrepen kan worden, en ook niet na verscheidene malen lezen, tenzij de lezer voor zichzelf een systeem hiervoor uitwerkt? Dat dit te doen is en ook gedaan is, wordt aangetoond door de 'Twee bestudeerders van de E.S.'. Zij zijn nu De Geheime Leer aan het samenvatten, en dat doen zij op de meest verhelderende en alomvattende manier in dit tijdschrift. Evenmin als wie dan ook hebben zij dat werk onmiddellijk begrepen toen zij het uit hadden. Maar zij gingen met dodelijke ernst aan het werk. Zij maakten zelf een index, waarbij zij de inhoud in twee delen rubriceerden: het exoterische en het esoterische. Nu zij dit initiële werk voltooid hebben, geven zij thans het eerste deel aan het grote lezerspubliek, terwijl zij het tweede deel bewaren voor hun eigen praktische instructie en voordeel. Waarom zou iedere serieuze theosoof niet hetzelfde doen?

"Toewijding aan waarheid"

Er zijn verscheidene manieren om kennis te verwerven: (a) door blindelings hetgeen gezegd wordt door de kerk of de moderne wetenschap te aanvaarden; (b) door beide te verwerpen en te beginnen de waarheid voor onszelf uit te zoeken. De eerste methode is gemakkelijk en leidt tot maatschappelijk aanzien en de lof van de mensen; de tweede is moeilijk en vereist een meer dan gewone toewijding aan de waarheid, een veronacht- zaming van persoonlijk voordeel en een standvastig volhouden. Zo was het in vroeger dagen en zo is het nu, behalve misschien dat zulke toewijding aan de waarheid zeldzamer is in onze tijd dan vroeger. Ja, de onwil van de moderne Oosterse student om zelf te denken is nu even groot als de Westerse dwang en kritiek op de gedachten van anderen.

Hij droomt en verwacht dat zijn 'Pad' voorzien zal worden van al de egoïstische spullen van modern comfort, geasfalteerd, voorzien van snelle spoorwegen en telegrafische verbindingen en zelfs telescopen, waardoor hij op zijn gemak het werk van anderen kan bekijken. Terwijl hij dat werk bekritiseert, kijkt hij uit naar het gemakkelijkste, om zich voor te doen als de Occultist en de amateur student van theosofie. Het echte 'Pad' naar esoterische kennis is totaal anders. De ingang wordt overwoekerd door de braamstruiken van verwaarlozing - eeuwenlange travestieën van waarheid blokkeren de weg - en wordt verborgen door de trotse minachting van de zelfvoldaanheid en met iedere echtheid buiten proportie vervormd.

"Over de drempel gaan"

Alleen al het over de drempel gaan vereist onophoudelijke arbeid gedurende lange jaren, vaak zonder dat het iets oplevert, en als hij eenmaal aan de andere kant van de ingang is, moet de vermoeide pelgrim te voet voort klimmen, want het smalle pad voert naar afschrikwekkende berghoogten, nimmer in kaart gebracht en onbekend, behalve voor hen die eerder de in wolken gehulde top bereikt hebben. Aldus moet hij klimmen, stap voor stap, terwijl hij elke centimeter grond door zijn eigen inspanningen voor zich moet veroveren. Gaat hij voort, geleid door vreemde borden waarvan hij de strekking slechts kan vaststellen door de verweerde, half uitgewiste inscripties te ontcijferen, almaar voort, want wee hem als hij, in plaats van ze te bestuderen, er naast gaat zitten en ze koel tot 'niet te ontcijferen' verklaart.

De 'Leer van het oog' is maya: alleen die van het 'hart' kan een uitverkorene van hem maken. Moet men zich erover verbazen dat zo weinigen het doel bereiken, dat zo velen geroepen worden, maar zo weinigen uitgekozen? Wordt de reden hiervoor niet gegeven in drie regels op pag. 42 van De Stem van de Stilte? Daar staat dat, terwijl 'eerstgenoemden hoogmoedig herhalen "Zie, ik weet", de anderen, zij die in nederigheid wijsheid hebben vergaard, op zachte toon erkennen: "Aldus heb ik gehoord"' en dientengevolge worden zij de enige 'uitverkorenen'. 


Naar begin van document.

Uit: Lucifer, juni 1890, herdruk: Theosofia, februari 1999.