Problemen in Parijs (en heel Europa)

De eigen verantwoordelijkheid van jongeren

Katinka Hesselink 2006

Mehmet slaat een autoruit in. Wie is verantwoordelijk?

Hoe machteloos men zich voelt om adequaat op te reageren op de problemen in de achterstandswijken van Londen, Parijs en Rotterdam, blijkt onder andere uit deze vraag: ' wie is hier verantwoordelijk voor? ' die in de pers gesteld wordt. Het is nogal betuttelend om te denken dat degene met de knuppel in de hand de autoruit wel in MOEST slaan, omdat hij zo zielig is. Ook al hebben de ouders niet gecontroleerd, al hebben scholen niet genoeg opgevoed, al heeft de agent nooit een relatie met hem aangeknoopt - dan nog is een kind van 15 zelf verantwoordelijk voor wat hij doet - en kan daarop aangesproken worden.

Als ouders, school en gemeente niet hebben weten te voorkomen dat misdrijven gebeuren, moeten ze zich weliswaar achter de oren krabben, maar verantwoordelijk zijn ze alleen voor hun eigen gedrag.

Een verwante discussie is de vraag hoe om te gaan met tieners die meerdere misdrijven gepleegd hebben. Moeten ze met zachte hand de juiste weg gewezen worden, of mag ook met elektronische leiband nagegaan worden of ze zich aan de afspraken houden? Mij lijkt duidelijk dat dat laatste moet kunnen. Een kind dat de weg kwijt is omdat de ouders nooit genoeg de grenzen aangegeven hebben, zet je niet met alleen vriendelijke gesprekken weer op het juiste pad. Dan is het tijd om de grenzen stevig aan te geven en dat kan met de huidige techniek zonder goed gedrag te verhinderen. Opsluiting is niet nodig als met een elektronische leiband kan worden nagegaan waar iemand zich bevindt. Weliswaar is dit geen garantie, maar slechte buurten kunnen zo taboe worden verklaard.

Deze discussies hebben gemeen dat ze uitgaan van een model waarin de oorzaken van gedrag van mensen buiten henzelf gelegd worden. Nu hebben mensen inderdaad met allerlei invloeden te maken, die hun gedrag sturen. De theorie dat ons gedrag door onze trauma's en opvoeding verklaard wordt, hoort bij de context van dit type gedrag. In andere woorden: jongeren leren van hun leraren dat het logisch is dat ze zich zo slecht gedragen, want vader slaat hen tenslotte? Op die manier leren ze dat ze niet hoeven te veranderen. Als slecht gedrag genetisch bepaald is - dan kan IK daar toch niets aan doen? Zo wordt wetenschap een self-fulfilling prophecy. Het blijkt dat mensen voldoen aan de verwachtingen die we van ze hebben - zeker kinderen. Dus is het van groot belang dat we benadrukken dat mensen wel kunnen veranderen - dat kinderen wel kunnen leren.

Dus als Mehmet een ruit in slaat, moet Mehmet daar de gevolgen van dragen. Wil dat zeggen dat we hem dus voor de rest van zijn leven op moeten sluiten? Nee, dat is geen oplossing. Hij moet een kans krijgen zijn leven te beteren, maar vertel hem niet hoe zielig hij is. Hij is zelf verantwoordelijk en kan dus ook zelf zijn leven beteren.