Montessori onderwijs 

Montessori onderwijs is het onderwijs volgens de grondslagen van Maria Montessori (31 augustus 1870 – 6 mei 1952), een Italiaans arts en pedagoge. Deze zeer getalenteerde dame was ook nog een tijdje professor in de antropologie! Tijdens de tweede wereldoorlog verbleef zo te Adyar (India) op het terrein van de Theosofische Vereniging (Adyar) waar ze lid van was.

Zelfstandig leren

De kern van het montessorionderwijs wordt meestal samengevat in de uitspraak: "Help mij het zelf te doen". Uitgangspunt is dat een kind een natuurlijke, noodzakelijke drang tot zelfontplooiing heeft. Opvoeding en onderwijs moeten onderkennen wat de behoeften van een kind op een gegeven moment zijn en daarop inspelen door de juiste omgeving en materialen te bieden.

De leerlingen werken individueel of in kleine groepjes aan materiaal dat zij zelf aan het begin van de dag gekozen hebben. Dat materiaal is oorspronkelijk door Maria Montessori ontworpen. De leerkracht observeert de activiteiten van kinderen, om er achter te komen wat op een bepaald moment hun behoefte is. Zij zal dan materiaal daarvoor aanreiken. Meer over zelfstandig leren

Gevoelige periode

Maria Montessori meende dat er al tijdens de eerste levensjaren een enorme energie en actiedrang in het kind aanwezig is. Het wordt vanuit zichzelf gemotiveerd om zich te ontwikkelen en om te leren. Dat uit zich in een spontane belangstelling van kinderen. De onderwerpen van die belangstelling verschillen per kind en veranderen in de loop van de tijd. Dit betekent dat kinderen kortere of langere perioden ontvankelijk zijn voor bepaalde leergebieden. Als het kind zich in zo'n "gevoelige periode" bevindt, is het in staat op dat moment een functie zeer intensief te ontwikkelen. Het is de taak en de deskundigheid van de leerkracht om op deze gevoelige perioden adequaat te reageren, door het juiste materiaal in de juiste omgeving aan te bieden.

Verschillende Leeftijdsgroepen

In een montessoriklas zitten altijd drie leeftijdgroepen leerlingen door elkaar. Volgens Maria Montessori is dit essentieel voor een harmonische ontwikkeling. Ook in een gezin is een kind omringd met oudere en jongere kinderen. Het geeft kinderen bovendien de kans zich te spiegelen aan anderen. Ieder kind is dus een periode de jongste, de middelste en de oudste.

Zelf-Evaluatie

Een kenmerk van montessorimateriaal is dat het kind zelf fouten kan herstellen doordat het zo is ontworpen dat het kind zelf merkt dat het iets niet goed doet. Daarnaast is het materiaal zo ontworpen dat steeds ťťn eigenschap centraal staat. Als het om bijvoorbeeld optellen gaat, speelt niet ook nog een andere vaardigheid een rol.

Geschiedenis van het Montessori-onderwijs in Nederland

Maria Montessori bezocht ons land voor het eerst in 1914, kort voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Bij die gelegenheid heeft ze onder andere de school van Jan Ligthart in de Haagse Schilderswijk bezocht. Twee boeken van Maria Montessori hebben in Nederland een grote verspreiding gekend: De Methode, in het Nederlands verschenen in 1916, en Zelfopvoeding (1916) voor het eerst in het Nederlands verschenen in 1922. Beide boeken hebben sterk bijgedragen aan de verspreiding van het montessorionderwijs in ons land. Het eerste legde de basis voor het montessori-kleuteronderwijs, het tweede voor het montessori-lager onderwijs. 

Wat het onderwijs voor de allerjongste kinderen betreft werd zij in Nederland alleen voorafgegaan door Elise van Calcar (1822-1904) die hier de ideeŽn en methoden van Friedrich FrŲbel propageerde.

In de Methode werden meteen al in de eerste Nederlandse drukken veel foto’s opgenomen van klasjes en materialen. Ook van het eerste Haagse montessoriklasje (1916). Die foto’s moeten belangrijk bijgedragen hebben aan de omarming van haar ideeŽn door Nederlandse vrouwen. Dat kinderen op de grond zittend geconcentreerd de door Montessori zelf ontworpen, deels ook van anderen overgenomen, werkjes konden maken, dat zij vrij waren hun werkjes te kiezen, al naar hun individuele ontwikkelingsstadium, het waren voor die tijd revolutionaire vernieuwingen. 

In Nederland zijn in de loop der jaren een groot aantal montessorischolen gesticht, ook voor leerlingen in het voortgezet onderwijs, van VBMO tot Gymnasia. Veel Pedagogische Akademies (PABO's) kregen speciale opleidingen tot Montessori-leerkracht. De fabriek die de oorspronkelijke montessori materialen maakt en over de hele wereld exporteert staat ook in Nederland: Nienhuis in Zelhem.

Bron: diverse artikelen uit Wikipedia (Nov. 2006) [Dat Maria Montessori theosofe was, is onder theosofen vrij algemeen bekend. Een boekje van haar hand over opvoeding is nog in druk bij de Theosofische Uitgeverij te Adyar]