Management in het onderwijs

Te veel ? Te weinig?

Katinka Hesselink, 2006

Leiding geven is moeilijk, want niemand wil echt leiding krijgen. Leiding geven aan hoger opgeleiden is nog moeilijker, want die weten al zoveel zelf. Leiding geven in het onderwijs is heel lastig, omdat les geven zelf al zo lastig is. Docenten zijn ook nog eens per definitie hoger opgeleid en koppig.

Te veel management in het onderwijs?

Docenten geven elke dag leiding aan de klassen die ze les geven. Voor een leiding-gevende is het moeilijk in dit proces inzicht te krijgen, laat staan er invloed op uit te oefenen.

Er is op dit moment een debat gaande over de vraag of er teveel gemanaged wordt in het (middelbaar) onderwijs. Dit is gedeeltelijk een tegen reactie tegen (te) grote scholen. Al dat kader, waar is dat goed voor? Als de leidinggevenden dan ook nog vanuit hun kantoren ver weg regels gaan opleggen aan de docenten, die toch al bijna per definitie te veel hooi op hun schouders hebben, dan maak je ze niet blij.

Een school waar ik les gaf was klein en had veel leerlingen uit (laat ik het vriendelijk houden) achterstandsgezinnen. Taalbeleid was een officieel speerpunt in de brugklas. Dit was een uitstekend initiatief, waar dan ook tijd en energie in gestopt werd. Daarnaast wilde deze zelfde school bekend staan als cultureel en als ICT-school. De VWO leerlingen hadden les in lokalen met digitale schoolborden en allemaal een laptop op de tafel. Voor de docenten werd dit een beetje veel. Nascholing hier (die computers moesten toch goed gebruikt worden), brain-stormen daar - en ondertussen lesgeven, orde houden, ouders bij de school betrekken, contact leggen en houden met basisscholen ... Naar mijn idee was er sprake van versnippering. Een kleine school moet zich richten op wat belangrijk is en de rest laten voor wat het is.

Waar kwamen al die ideeŽn vandaan? Van zowel docenten die hun eigen stokpaardjes naar voren haalden, als van het management dat niet kon kiezen tussen al die mooie ideeŽn. Was hier behoefte aan minder management of aan beter management?

Te weinig management in het onderwijs?

Er wordt in het onderwijs geklaagd als de afdelingshoofden, de rectoren, de schoolhoofden te weinig bereikbaar zijn. Docenten, vooral beginnende docenten, willen dat de leidinggevende achter hen staat als ze orde problemen hebben. Dit is een terechte wens. Een mentor van mij (een uitstekende docent) vertelde dat hij in zijn eerste jaar regelmatig de directeur achterin de klas had staan. Dat soort hulp heb ik op mijn eerste school (waar ik NIET ontslagen ben) ook gehad: dat is onvervangbaar. Een ervaren, gerespecteerde docent achter in de klas zorgt door zijn aanwezigheid alleen al voor orde. Vervolgens kan hij of zij na afloop goede tips geven. Wil een directeur of andere leidinggevende dat soort dingen kunnen doen, zal hij tijd nodig hebben. Voor die tijd moet hij of zij betaald worden. Die tijd is er vaak niet of te weinig vanwege de vele vergaderingen.

Een vergelijkbaar probleem zit hem in de jaarlijkse evaluatie. Meer papierwerk zal geen docent waarderen, maar een jaarlijks gesprek met de leidinggevende over hoe het gaat en wat er beter kan is toch wel het minste. Dat zit niet in de onderwijs-cultuur, maar dat moet misschien wel veranderen.

Een vergelijkbaar punt, dat met de sociale structuur van een school te maken heeft, is dat een aanwezige leidinggevende de sfeer van de school kan maken (en breken, maar dan is er iets mis). Een leiding-gevende die de leerlingen bij de naam weet, of in elk geval weet welke mentor hij erbij moet halen als er ongein wordt uitgehaald - is goud waard. Dit geldt overigens net zo goed voor de concierge, maar dat is een ander (bezuinigings-) verhaal.

Docenten vinden vaak dat goede leiding-gevenden altijd een aantal uren les moeten blijven geven, zodat ze voeling houden met het vak. Laat ze vooral niet vergeten hoe moeilijk wij het hebben - dat is eigenlijk de boodschap. Daar zit wat in. Ik ken geen docent, en ik ken goede, die niet ergens moe is. Een leidinggevende kan dat vergeten, als ze niet wekelijks minstens een klas voor zich ziet.

Conclusie

De problemen met management zijn gedeeltelijk een symptoom van de verwarring die heerst in onderwijsland. Managers moeten de vernieuwing (die moet) leiding geven. Ze moeten ook leerlingen straffen, docenten begeleiden of zelfs aansturen en idealiter zelf les geven. Tel daarbij op dat er jaren op het onderwijs bezuinigd is en het is denk ik duidelijk. Het is niet zozeer het probleem dat er te veel gemanaged wordt in het onderwijs, maar dat er verkeerd gemanaged wordt. En dat komt onder andere door doodgewoon geldgebrek. Tijd is tenslotte, ook in het onderwijs, geld. En als leidinggevenden meer tijd moeten hebben voor de docenten, dan zal die tijd ook vergoed moeten worden. Jammer genoeg voor de overheid moeten ook docenten beter betaald worden, willen talentvolle docenten het niet elders zoeken.