Witte Lotusdag - 8 mei

Door Katinka Hesselink - 2001 (aangepast 2007)

Witte Lotusdag is een feestdag die door theosofen overal ter wereld gevierd wordt, onafhankelijk van welke theosofische organisatie ze lid zijn. Op 8 mei 1891 stierf namelijk H.P. Blavatsky, nu 110 jaar geleden.

In H.P. Blavatsky's testament stond dat ter herdenking van haar dood er uit twee teksten gelezen moest worden: de Bhagavad Gita en Het Licht van AziŽ. Deze laatste tekst gaat over het leven van Boeddha. Na de dood van HPB heeft kolonel Olcott, toenmalig president en medeoprichter van de Theosophical Society, bedacht dat haar dood elk jaar opnieuw herdacht moest worden, met de naam "White Lotus-day" (1) . Hoe het gekomen is dat er sindsdien ook altijd een tekst gelezen wordt uit "De Stem van de Stilte" weet ik niet. Duidelijk is wel dat dit snel klassiek geworden werkje dat H.P. Blavatsky in 1889 geschreven had, dus twee jaar voor ze overleed de moeite van het lezen waard is. En de drie teksten passen goed bij elkaar.

Het is duidelijk dat de Theosofische Beweging er zonder H.P. Blavatsky erg anders uit zou hebben gezien. Sommigen zouden zelfs zeggen dat het zonder haar niet in deze vorm bestaan zou kunnen hebben. Het is bijvoorbeeld de samenwerking tussen H.P. Blavatsky en Olcott geweest die Olcott zover kreeg te geloven dat theosofie bestond, meer was dan spiritualisme en uiteindelijk hem zover kreeg naar India te emigreren. Een financieel nogal riskante onderneming. Verder heeft H.P. Blavatsky de grondslag gelegd voor de leringen die we nu geneigd zijn "theosofie" te noemen. Zij redigeerde het eerste theosofische tijdschrift (The Theosophist) op volkomen onsektarische wijze. Ook haar tegenstanders kregen voluit de kans hun artikelen te publiceren, en er stonden artikelen in vanuit alle bekende Indiase godsdiensten.

Toch deed H.P. Blavatsky het duidelijk niet alleen. Kolonel Olcott was misschien niet zo'n uitgebreid schrijver als zij, maar hij was wel een onvermoeibare genezer, gaf lezingen en legde de grondslag voor de democratische organisatie die de Theosofische Vereniging (Adyar) nog steeds is. Het is mede dankzij hem dat het Boeddhisme van Sri Lanka overleefd heeft en dus in het westen bekend kon worden.

Wat de leringen betreft - ook in die tijd was H.P. Blavatsky niet de enige die over theosofie schreef. In samenwerking met en op het laatst in een discussie met T. Subba Row ontwikkelden de leringen zich - werd bepaald waarover theosofie ging en welke aspecten van de universele wijsheid naar buiten gebracht werden en wat het belang was. De lijn die deze twee uitzetten is eigenlijk alleen aangevuld met de lijn die Jiddu Krishnamurti later zou gaan. Subba Row en H.P. Blavatsky namen een breed veld en schreven daarover. Natuurlijk kunnen de Mahatmas en Sinnett's uitleg van hun brieven niet vergeten worden. En ook William Quan Judge schreef uitstekende artikelen en uiteindelijk boeken over theosofie, vaak op meer praktische en minder abstracte wijze dan H.P. Blavatsky en Subba Row dat deden. Al met al heeft Jiddu Krishnamurti vooral de innerlijke kant van de zaak meer benadrukt, H.P. Blavatsky had veel meer onderwerpen te bespreken, terwijl Krishnamurti zich echt grotendeels beperkte tot dat wat de mensen kon helpen innerlijke transformatie te bereiken. H.P. Blavatsky's Stem van de Stilte gaat overigens ook over dit pad, maar duidelijk vanuit een ander gezichtspunt.

Al met al mogen we H.P. Blavatsky dankbaar zijn voor alle literatuur die ze gecreŽerd heeft en voor de inspiratie die ze nu nog geeft. Ik wil afsluiten met een citaat uit haar eerste nummer van Lucifer, haar tweede tijdschrift, over het doel van dat tijdschrift.

(H.P. Blavatsky Coll.Wr. IX, p. 8)
Vrije discussie, gematigd, eerlijk en onvervuild door persoonlijkheden en vijandelijkheid, is, denken wij, de meest efficiŽnte manier om fouten te verbeteren en de onderliggende waarheid {van verschillende godsdiensten, filosofieŽn en meningen] aan het licht te brengen.
(idem p. 9)
Precies omdat Lucifer een theosofische tijdschrift is, zijn schrijvers welkom wiens meningen over het leven en andere zaken niet alleen een beetje anders zijn dan die van ons, maar zelfs tegengesteld zijn aan de meningen van de redactie.
(idem p. 10)
We leren altijd meer van onze vijanden dan van onze vrienden. (2)

De boeken die Theosofen lezen met Witte Lotusdag

Stem van de stilte
Stem van de stilte
H.P. Blavatsky


(of een andere vertaling)
Bhagavad gita
Bhagavad gita
William Q. Judge


(of een andere vertaling)
Het Licht van AziŽ, Edwin Arnold

Lees verder

Lucifer, onder redactie van Henk Spierenburg en D.J.P. Kok, 1e jaargang, p. 53-55, 1969 voor een Nederlandse vertaling van: 

  1. het testament van H.P. Blavatsky van 31 jan. 1885. In bezit van de 'High Court of Madras' en
  2. De order voor de viering van Witte Lotusdag, zoals gepubliceerd in 'Lucifer, Vol. X, nr. 57, mei 1892, blz. 250 tm 251. Zie ook Oude Dagboekbladen (IV.26, pp.452-4).

voetnoten

(1) Old Diary Leaves, vol. 4, p. 452-53
(2) oorspronkelijke tekst van deze citaten (H.P. Blavatsky Coll.Wr. IX, p. 8):

Free discussion, temperate, candid, undefiled by personalities and animosity, is, we think, the most efficacious means of getting rid of error and bringing out the underlying truth [of different religions, philosophies and opinions etc.]
[Idem, p. 9]:
... precisely because Lucifer is a theosophical magazine, it opens its columns to writers whose views of life and things may not only slightly differ from its own, but even be diametrically opposed to the opinion of the editors.
[Idem, p. 10]:
One ever learns more from one's enemies than from one's friends.