Directe Verlichting of langzame spirituele ontwikkeling?

Katinka Hesselink 2006

Een van de belangrijkste vragen in het boeddhistische - hindoeïstische spiritualiteit spectrum is: 

Is verlichting iets dat in een ogenblik gebeurt, of heb je levens lang nodig om goed karma op te bouwen? 
Mijn antwoord: ja (niet dat ik een expert ben.)

Ja: voor mensen als die daar aan toe zijn, is verlichting iets dat in een ogenblik gebeurt. Bij Boeddha is het verhaal dat hij de aarde aanriep om te getuigen: heb ik niet levens lang juist geleefd? Heb ik niet levens lang waarheid gezocht? Ben ik niet levens lang altruïstisch bezig geweest? 

De aarde gaf antwoord en bevestigde dit. Vervolgens gaf Mara (de God van illusie en dood) de strijd op en kon Boeddha verlichting bereiken. 

Voor het dagelijks leven van de meeste van ons betekent dat, dat het pad naar verlichting nog levens zal duren. Als wij ooit de aarde aanroepen om te getuigen (ik denk dat je dit als een letterlijke ervaring moet nemen) zullen we alleen haar hulp ervaren, als we inderdaad die levens lang alle onzuiverheid uit ons leven hebben weg gevaagd.

Maar hoe zit het dan met de hulp van God? 

In alle spirituele tradities zijn stromingen aanwezig die zeggen dat de menselijke onvolmaaktheid gecompenseerd wordt door de hulp van iets dat groter is dan wijzelf zijn. Jiddu Krishnamurti zegt bijvoorbeeld:

Kan het denken zichzelf leeg houden? Op dat moment, dan is er die energie. Je hoeft er niet eens om te vragen. Wanneer er ruimte is, is er leegte en daarom kan het vol energie zijn. Dus in rein maken, in het beëindigen van de dingen van het huis, van verdriet, kan het denken helemaal leeg zijn, zonder motivatie, zonder verlangen? Terwijl je hieraan werkt, het huis schoon houdt, komen andere dingen vanzelf. Jij bent niet degene die de aarde daarvoor bewerkt. Dat is meditatie. (Engels - voetnoot)

Exploration into Insight, Bombay, 18th januari, 1977, p. 83- 92 (CD-Rom code EP79EI-07)

Het huis is hier uiteraard symbolisch voor het denken, of breder: ons bewustzijn.

Voor wie het bewustzijn schoon houdt, en dus juist spreekt en handelt, komt Dat Andere vanzelf. Het is alsof het universum een stille beloning achter de hand heeft voor degenen die juist leven. H.P. Blavatsky noemde dat de Stem van de Stilte: 

Er is maar één weg naar het pad; alleen helemaal aan het einde daarvan kan de ‘Stem van de Stilte’ worden gehoord. De ladder die de kandidaat beklimt bestaat uit sporten van leed en pijn; deze kunnen alleen tot zwijgen worden gebracht door de stem van de deugd. Welk ongeluk treft u, discipel, als er één enkele ondeugd is die u niet achter u heeft gelaten. Want dan zal de ladder bezwijken en u ten val brengen; de voet ervan rust in het diepe slijk van uw fouten en tekortkomingen, en voordat u kunt proberen over de brede afgrond van de stof heen te komen moet u uw voeten wassen in de wateren van zelfverloochening. 

H.P. Blavatsky, De Stem van de Stilte, Fragment 1

Blavatsky is er heel duidelijk over dat het hard werken is. Egoïsme en spiritualiteit laten zich in haar visie niet verenigen. Eerst komt 'leed en pijn', vervolgens pas de echte stem van de stilte. En zelfs als de stem van de stilte gehoord wordt, is Verlichting nog niet bereikt. 

U moet erop voorbereid zijn dharma te antwoorden, de strenge wet waarvan de stem u aan het begin, bij uw eerste stap, zal vragen:

‘Heeft u aan alle voorschriften voldaan, u die zulke hoge verwachtingen heeft?’

‘Heeft u uw hart en denken afgestemd op het grote denken en hart van de hele mensheid? Want het hart van hem ‘die de stroom zou willen ingaan’ moet worden geroerd door iedere zucht en gedachte van al wat leeft en ademt, zoals de bulderende stem van de heilige rivier wordt gevormd door alle geluiden van de natuur die daarin weerklinken.

H.P. Blavatsky, De Stem van de Stilte, Fragment 3

Is dat dan de hulp van God - pas te horen als we zelf door allerlei leed gegaan zijn? 
Nou, of er een God bestaat, weet ik niet zo zeker. Wel is het duidelijk dat mensen, op allerlei stadia van het pad, hulp ervaren van 'iets anders'. 

Noem het je eigen innerlijke wijsheid, of Buddhi, of God, hoe je wilt. De ervaringen van mensen die ik hierover gesproken heb maken een ding duidelijk: die wijsheid komt pas als je eerst geworsteld hebt. In Christelijke terminologie: God helpt hen die zichzelf helpen. Of misschien beter geformuleerd: God helpt hen die anderen helpen.

De worsteling is even essentieel als de mystieke ervaring die er (soms) op volgt. 

Als dit waar is voor innerlijke kracht in gewone dagelijkse moeilijkheden - zal het dan niet extra waar zijn voor het eind van elk lijden? We vinden innerlijke kracht pas na door diepe dalen gegaan te zijn. Het is logisch dat de uiteindelijke verlichting (Nirvana, Satori, Moksa) vraagt om een evenredig diepere toewijding. 

Conclusie

Door ons te richten op verhalen van wijzen die in een ogenblik verlichting bereikten, negeren we de jaren (zelfs levens) van inspanning die aan dat inzicht vooraf gingen. Een inzicht komt in de praktijk pas als je er klaar voor bent. De meesten van ons zijn niet bereid de energie in het spirituele pad te stoppen die mensen als Krishnamurti, Boeddha en Jezus er in staken. We verwachten (of hopen) desondanks in het leven van alledag iets van rust te vinden, ondanks de zorgen van het dagelijkse leven. Iets van rust is bereikbaar, voor hen die daarvoor werken. Maar alleen als je mikt op verlichting - en daarvoor werkt - is Verlichting bereikbaar.

Voetnoot

1) Engelse tekst van de woorden van Jiddu Krishnamurti:

Can the mind keep itself empty? Then, there is that energy. You don’t even have to ask for it. When there is space, it is empty and therefore full of energy. So, in cleansing, in ending the things of the house, of sorrow, can the mind be completely empty, without any motive, without any desire? When you are working at this, keeping the house clean, other things come naturally. It isn’t you who are preparing the soil for that. That is meditation.

Jiddu Krishnamurti, Exploration into Insight, Bombay, 18th januari, 1977, p. 83- 92 (CD-Rom code EP79EI-07)


Naar boven