Re´ncarnatie: een samenvatting

Verkorte weergave van een lezing; Katinka Hesselink (1998)

Inleiding

Ik heb afgelopen zaterdag een musical op t.v. gezien: "On a clear day you can see forever" met in de hoofdrollen Barbara Streisand en Yves Montant. De film speelde in de jaren 70 en had als onderwerp reincarnatie... Door middel van hypnose kwamen herinneringen uit vorige levens naar boven... op den duur zelfs herinneringen aan toekomstige levens. Het deed denken aan reincarnatietherapie, behalve dat het doel van de therapie niet was om vorige levens naar boven te halen: de herinneringen kwamen bij toeval naar boven.

In deze lezing wil ik niet alleen aan geven wat reincarnatie ongeveer is, want dat weten de meesten van ons wel globaal. Ik wil eigenlijk vooral een globaal idee geven van wat incarneert, wat niet en wat het doel van die hele cyclus is. Hierbij zal ik re´ncarnatie, karma en de samenstelling van de mens behandelen.

Reincarnatie

Een van de hoofdideeŰn in de theosofie is re´ncarnatie. Re´ncarnatie komt voor in het Hindoeisme, Boeddhisme en bij de oude Grieken. Deze laatste noemden het 'metempsychose' ofwel zielsverhuizing. Nu is het natuurlijk de vraag wat de ziel is. Is dat de persoonlijkheid? Dat is misschien wel het meest logische antwoord vanuit ons westerse idee van hoe de mens in elkaar zit. In de theosofische leringen wordt er vanuit gegaan dat de mens meer is dan het lichaam en ook meer dan de persoonlijkheid. Dit idee is essentieel voor de manier waarop we re´ncarnatie uitleggen.

In de theosofische leringen wordt er in alles bewustzijn gezien. Elke natuurwet is een uiting van intelligentie . H.P. Blavatsky, de stichtster van de Theosofische Vereniging heeft een keer geschreven dat het arrogant is er vanuit te gaan dat een steen geen bewustzijn heeft, alleen omdat wij toevallig niet instaat zijn waar te nemen dat die steen bewustzijn heeft. In de leringen wordt er vanuit gegaan dat overal bewustzijn is. Dit bewustzijn varieert van stoffelijke vormen, emotioneel bewustzijn, bewustzijn van gedachten, naar spiritueel bewustzijn. Dat laatste is de bron van alle andere soorten bewustzijn.

In alles is dus bewustzijn. Maar er zijn verschillende soorten bewustzijn. Het is duidelijk dat een plant een ander soort bewustzijn heeft dan een dier. Een mens kan ook nog eens nadenken. Theosofisch gezien gaan we er vanuit dat het volgende schema ongeveer de situatie uit legt:

termen uitgelegd

Dan zal ik nu uitleggen hoe re´ncarnatie ongeveer in zijn werk gaat. Om dat te doen zal ik eerst het theosofisch mensbeeld in vereenvoudigde vorm uit leggen (zie illustratie). 

termen uitgelegd

Hierboven zien jullie vier cirkels die verschillende bewustzijnstoestanden aangeven . Deze bewustzijnstoestanden worden ook wel voertuigen genoemd . Voertuigen voor datgene wat we in de theosofische vereniging atma noemen. Atma is misschien wel datgene in de mens dat ons in staat stelt ondanks vooroordelen, gewoontes en luiheid, te kiezen voor het Goede. In feite weet ik het niet, want over het geheel genomen is Helena Blavatsky (de stichtster van de T.V.) niet erg uitvoerig op dit onderwerp in gegaan.

Wat wel duidelijk is, is dat de individualiteit van Atman in feite schijn is, atman is namelijk onderdeel van het universeel bewustzijn dat alles doordringt. (paramatma of Brahma) Daar in hebben wij onze oorsprong. Of we daar naar terug keren naar ÚÚn of na 1000 levens, of we ons er van bewust zijn of niet, bewustzijn is ÚÚn en ons individuele bewustzijn, met zijn kleine zorgen en imperfecties, is daar onderdeel van. Alleen al in de universaliteit van dingen als egoisme kan dat gezien worden. Hoe komt het dat we in die dingen zo op elkaar lijken? Omdat we geen individuen zijn, maar onderdeel van het bewustzijn van de mensheid.

Egoisme is universeel, maar daarin kan je direct onze verbondenheid met de rest van de mensheid zien. De hele mensheid is zo, dus zijn wij ook zo. Aan de andere kant is het mogelijk daar bewust van te worden, te ervaren dat al het bewustzijn ÚÚn is, en dus niet meer voor het kleine ikje te vechten, maar in harmonie met het geheel te werken. Dat is het doel van de evolutie, volgens de theosofische leringen. Voor mij zijn er duidelijke redenen om in reincarnatie te geloven. Een daarvan is het idee dat de monade is dat deel van ons dat door levens heen het zelfde blijft. Het verzamelt van leven naar leven ervaringen, kennis, ideeŰn en neigingen. Sommige van die neigingen zullen in een volgend leven tot uiting komen als een mens iets makkelijker leert dan een ander, want: je hebt het al eens geleerd. Andere neigingen zullen niet tot uiting komen, want was ik in een vorig leven indiaan in het oerwoud, wat heb ik er nu aan om goed te kunnen sluipen ? Misschien zal ik wel goed in gym zijn, maar dat hangt er ook vanaf of ik mijn talenten in dat vorig leven goed gebruikte of niet.

Er zijn naar mijn mening verschillende redenen om in reincarnatie te geloven:

Wat incarneert is dus als het ware een vonk van het naamloze Ene oorspronkelijke beginsel, oftewel Atma. Volgens Blavatsky is dit niet iets dat eeuwig is, het heeft alleen een leven dat in de meeste gevallen zoveel langer is dan wij ons voor kunnen stellen, dat je het net zo goed eeuwig kunt noemen. Krishnamurti legt de nadruk op de eindigheid van zelfs die lange tijd. Krishnamurti heeft het voor zover ik weet slechts een keer (op papier) over reincarnatie gehad. Hij gaat er niet vanuit dat er iets eeuwigs is in de mens. Hij gaat er vanuit dat ik citeer:

"er is geen permanente substantie die de dood van het lichaam overleeft. Of het ego nu een jaar, 1000 jaar of een million jaar blijft bestaan, uiteindelijk moet het zijn einde hebben."

Ik zelf heb de neiging dat een ontwijkend antwoord te vinden: binnen die 1000 jaar, reincarneren we dan of blijft dat ego gewoon wat rondzweven? Ik denk dat we wel degelijk reincarneren en dat Krishnamurti ons vooral probeert te wijzen op de vruchteloosheid van ons egoisme: het ego verdwijnt toch een keer, waarom zou je er zo hard voor werken?

Conclusie

Volgens de leer van Karma zijn de mogelijkheden die ik in dit leven heb, bepaald door vorige levens. Dat wil niet zeggen dat alles gepredetermineerd is. Mijn mogelijkheden zijn bepaald, maar wat ik daarmee doe is iets dat in dit leven mijn vrijheid is.

Atma verzamelt al de kennis en ervaringen uit vorige levens. Atma is ook het blijvende deel in de mens. Het voertuig van het blijvende is het spirituele, maar veel meer dan dat valt er niet over te zeggen. Weer een stukje concreter is het mentale deel van de mens. In de psychologie noemen ze dit ook wel het cognitieve. Het enige wezenlijke dat theosofie daaraan toe voegt is dat het mentale niet bepaald is door het fysieke lichaam . Met het mentale deel van ons leren we, beredeneren we, houden we vooroordelen in stand enz. Nadenken kunnen we allemaal. Hoe rationeel dat gebeurt en in hoeverre dat denken door de emoties bepaald wordt, dat verschilt.

Het volgende terrein waar wij bewustzijn hebben is de emoties. In het occultisme heten emoties en gedachten nauw met elkaar verweven te zijn. Dat is ook duidelijk als we bedenken dat er geen vooroordeel over andersdenkenden bestaat, zonder angst voor die ander. Wat was er eerst: de angst of het vooroordeel? De angst roept het vooroordeel op , want als ik bang ben dat ik geen baan kan krijgen, zoek ik een reden waarom en dat worden dan de buitenlanders. Vervolgens versterkt de gedachte de angst, want ik ga er met anderen over praten, overtuig mezelf dat mijn angst niet onterecht is, want zie op schiphol komen veel buitenlanders binnen. Het is een visieuze cirkel .

Dus tot nu toe heb ik het gehad over het blijvende in de mens Atma die neigingen, kennis en vaardigheden verzamel. Die neigingen worden skanda's genoemd en daar zal Marinus jullie straks meer over vertellen. Het spirituele in de mens dat gezien kan worden als het voertuig van het blijvende, maar ook als datgene wat het denken en daarmee de persoonlijkheid overstijgt. Vervolgens komt de persoonlijkheid met denken en gevoel. Denken en gevoel werken het beste samen als ze gebalanceert worden. Luister naar je gevoel, maar controleer je gevoel met je denken.

Maar naast die minder stoffelijke lichamen heeft een mens ook een fysiek lichaam. Dit lichaam is het voertuig van de hierboven genoemde krachten. Onze huidige wetenschap houdt het er op dat emoties, gedachten en zelfs spirituele ervaringen door fysieke chemische reacties in de hersenen te verklaren zijn. Binnen de Theosofische Vereniging gaan we er vanuit dat spirituele ervaringen, gedachten en gevoelens hun eigen werkelijkheid en fijnstoffelijke aantoonbaarheid hebben. Helderzienden kunnen vaak de emoties waar nemen en soms zelfs de gedachten.

Tot slot wil ik jullie een verhaal vertellen over de vader van een vriend van mij. Die man is van beroep technisch tekenaar. Iemand dus met de vaardigheid een ruimtelijk beeld om te zetten in een tekening. Op een nacht droomde deze man dat hij een soortgelijk beroep had in een egyptische stad . Toen de man wakker werd kon hij de plattegrond van dat dorpje helemaal uit tekenen. De hele plattegrond, tot en met het aantal treden dat hij in dat leven moest lopen om bij de nijl te komen. hij is er mee naar de universiteit van Leiden gegaan en heeft gevraagd of er een Egyptisch dorpje bekend was met die plattegrond . Dat was er niet, maar hij mocht zijn tekening achter laten voor het geval zo'n dorpje gevonden zou worden . Een paar jaar later was het zover: er was inderdaad een dorpje gevonden dat aan die plattegrond voldeed. Sindsdien gelooft die man in reincarnatie. De kaart bleek namelijk helemaal te kloppen, alleen het aantal traptreden tot de nijl klopte niet, waarschijnlijk omdat het pijl van de nijl sindsdien veranderd is.

Karma
Karma
Dagpo Rinpochee & D. Rinpoche