Krishnamurti over ... ons milieu, p. 45-48, Uit "Laat het verleden los", hoofdstuk 11

Dieper ingaand op Liefde en waarneming

Jiddu Krishnamurti

Wij hebben de aard van liefde onderzocht en wij zijn daarbij, denk ik, op een punt gekomen waarop het noodzakelijk wordt veel dieper op de zaak in te gaan en er een groter inzicht in te krijgen. Wij hebben ontdekt dat liefde voor de meeste mensen comfort en veiligheid inhoudt, een garantie voor emotionele bevrediging voor de rest van het leven. Dan ontmoet u iemand als ik die u vraagt: "Is dit werkelijk liefde?" en van u verlangt dat u in uzelf kijkt. U probeert om niet te kijken want wat u daar ziet, is erg verontrustend. U discussieert liever over de ziel of over de politieke en economische situatie. Maar als u in een hoek gedreven wordt en wel moet kijken, dan realiseert u zich dat hetgeen u altijd voor liefde hebt aangezien helemaal geen liefde is; het is wederzijdse genoegdoening, wederzijdse uitbuiting.

Wanneer ik u zeg: "Liefde kent geen morgen en geen gisteren," of "Als er geen centrum is, is er geen liefde," dan is dat voor mij realiteit. Voor u echter niet. U kunt mijn uitspraak citeren en er een formule van maken, maar dat heeft geen enkele waarde. U moet het zelf ontdekken en daarvoor moet u in vrijheid kunnen waarnemen. U moet vrij zijn van iedere vorm van veroordeling, van elke opinie, van al het wel of niet eens zijn.

Kijken is een van de moeilijkste dingen in het leven; en dat geldt ook voor luisteren. Kijken en luisteren zijn hetzelfde. Als uw ogen verblind worden door zorgen kunt u de schoonheid van de zonsondergang niet zien. De meesten van ons hebben het contact met de natuur verloren. Onze beschaving neigt steeds meer naar het samenleven in grote steden.

Wij worden steeds meer en meer stadsmensen, levend in overbevolkte appartementen met weinig mogelijkheden om naar de morgen en de avondlucht te kijken. Daardoor verliezen wij veel contact met schoonheid. Ik weet niet of het u is opgevallen hoe weinigen van ons naar de zonsopgang of de zonsondergang kijken, of naar de maan, of naar de weerschijn van het licht op het water.

Omdat wij het contact met de natuur verloren hebben, neigen we er als vanzelf toe onze intellectuele capaciteiten te vergroten. Wij lezen veel boeken, gaan naar veel musea en concerten, wij kijken naar de televisie en hebben allerlei andere soorten van vermaak. Wij halen steeds opnieuw de ideeŽn van andere mensen aan en denken en praten veel over kunst. Waarom heeft kunst voor ons zo'n grote betekenis? Is het een vorm van vluchten, of een stimulans? Als u direct in contact staat met de natuur, als u de bewegingen van een vogel in vlucht gadeslaat, als u de schoonheid ziet van iedere beweging in de wolken, als u kijkt naar de schoonheid van de schaduwen die door de wolken op de heuvels geworpen worden, of naar de schoonheid op het gezicht van een ander mens, denkt u dan dat u nog zin hebt om naar een museum te gaan om daar een of ander schilderij te bekijken? Misschien komt het doordat u niet weet hoe u naar de dingen om u heen moet kijken, dat u uw toevlucht neemt tot een of ander middel dat u stimuleert om beter te zien.

[...]

Alleen de geest die met volledige overgave naar een boom, naar de sterren of naar het glinsterende water van de rivier kijkt, weet wat schoonheid is. Wanneer wij werkelijk zien, bevinden wij ons in een toestand van liefde. In het algemeen kennen wij schoonheid doordat wij vergelijken of naar aanleiding van wat de mensen hieromtrent bepaald hebben. Dit houdt in dat wij schoonheid aan een object toekennen. Ik zie een gebouw dat ik mooi vind, en de schoonheid ervan apprecieer ik vanwege mijn kennis van architectuur en door het te vergelijken met andere gebouwen die ik gezien heb. Maar nu stel ik mijzelf de vraag: "bestaat er schoonheid zonder object?" Als u waarneemt als criticus, als denker, als degene die ervaart, dan is er geen schoonheid omdat schoonheid dan iets aan de buitenkant is, iets dat door de waarnemer bekeken en beoordeeld wordt. Als er echter geen waarnemer is - en dit vergt veel meditatie, veel onderzoek - dan bestaat er schoonheid zonder object.