Altamira, Heemstede, 1991, fragmenten uit dit 'Ervaring en Gedrag', lezing gehouden in 1930 te Ommen, blz. 8-12

Ervaring en Gedrag

Jiddu Krishnamurti

[kopjes door webmaster]

Conditionering

Een ieder heeft zich door traditie, door gewoonte een achtergrond van denken gevormd, van waaruit hij nieuwe ervaringen in zich opneemt en beoordeelt. Wanneer u bij u zelf te rade gaat, zult u zien dat u het leven benadert vanuit het standpunt van een bepaalde nationaliteit, een bepaald geloof of een bepaalde stand. De gehele tijd door vertolkt u ervaringen in de taal van die achtergrond van denken die u gevormd hebt. Nu is het doel van alle ervaring de werkelijke waarde der dingen te ontdekken. Maar wanneer u ervaring vertolkt in termen van uw ervaring van gisteren, wanneer u geleid, beheerst, zelfs overheerst wordt door die achtergrond van denken, dan zal de ervaring u niet helpen u zo te ontwikkelen dat u meer en meer omvat, maar u tot slaaf maken.

Temperament

Tracht daarom niet datgene wat ik u zal zeggen te begrijpen vanuit het standpunt van uw verschillende denkwijzen en begrens ook ervaring niet door uw temperament. Ieders temperament is het gevolg van zijn bestaan als afgescheiden individu. Maar dat wat geen afgescheidenheid kent, kan niet worden vertolkt in de taal van een bepaald temperament; je kunt het niet door een bepaald temperament benaderen. Wanneer je het beschouwt vanuit het standpunt van het deel, dan zie je het geheel niet en dan verschijnt natuurlijk het geheel in de taal van het deel en u noemt dat deel dan temperament. Door een bepaald temperament kunt u niet waarnemen wat boven alle temperamenten uitgaat, evenmin als u vanuit een bepaalde achtergrond van denken kunt waarnemen wat achter alle denken ligt.

Verwar individueel temperament neit met het wezen van het individu, dat geheel enig is; temperament hangt af van geboorte, en sluit in zich verschil van omgeving, rasbewustzijn, erfelijkheid, enz. Het individueel enig zijn is dat wat blijft door geboorte en dood heen, de enige gids door geheel uw bestaan als afgescheiden individu totdat u het einddoel bereikt hebt.

De betekenis van individualiteit

Ten einde de betekenis der individualiteit te begrijpen, moet u het doel van het bestaan als individu begrijpen. Het leven is schepping en dit omvat schepper en geschapene; en de natuur bergt leven in zich, dat wil zeggen al wat geopenbaard is draagt leven in zich. Wanneer dat leven in de natuur zich ontwikkeld en zijn brandpunt vindt in het individu, dan heeft de natuur zich verwezenlijkt. De gehele bestemming en functie der natuur is de schepping van het individu dat zelfbewust is, dat de paren van tegenstellingen kent, dat zich kent als een wezen op zichzelf, bewust en afgescheiden. Aldus wordt het leven in de natuur door zijn ontplooiing zelfbewust in het ontwaakte, op zichzelf gerichte individu. De bestemming der natuur is de individualiteit van de mens, dat wil zeggen het afgescheiden wezen, dat zelfbewust is, dat weet dat hij verschilt van een ander en in wie de scheiding tussen het 'ik' en het 'jij' bestaat.

Individualiteit en afgescheidenheid

Maar individualiteit is onvolmaaktheid; het is geen doel in zichzelf. Evolutie in de zin van uitbreiding der individualiteit door verloop van tijd is een waan. Dat wat onvolmaakt is, wat individualiteit is, kan dan vermeerderd en vermenigvuldigd worden, het blijft echter steeds onvolmaakt. De individualiteit wordt versterkt door de conflicten der onwetendheid en de begrensdheid van denken en voelen. Daarin ligt zelfbewuste afgescheidenheid, dat wil zeggen individualiteit. Nu helpt het niets om dat zelfbewustzijn, dat afgescheidenheid is, tot in eeuwigheid te vermenigvuldigen: het blijft afgescheiden omdat het zijn wortels in afgescheidenheid heeft. Dientengevolge kan de vermenigvuldiging van dat 'ik ben', dat afgescheidenheid is, nooit alles omvatten. De betekenis van de evolutie van dat 'ik ben' is slechts een uitbreiding van die afgescheidenheid. Het individu, dat gevangen is in de begrensdheid, dat de afgescheidenheid van het 'ik' en het 'jij' kent, moet zich bevrijden, en moet zich in die bevrijding verwezenlijken. Bevrijding is vrijheid van bewustzijn, niet de vermenigvuldiging van het 'ik ben', maar het afslijten van het gevoel van afgescheidenheid. Het einddoel van het bestaan is dat zuivere Zijn te beseffen, waarin geen afgescheidenheid is.

Conflicten en verwezenlijking

De verwezenlijking van de bestemming van de mens is de totaliteit te zijn, hetgeen het besef van het geheel is. Het is geen kwestie van zich te verliezen in het absolute, maar van het geheel te worden door groei, door voortdurend conflict, door aanpassing. Individualiteit is slechts een segment van de totaliteit en omdat het zich slechts een deel weet, probeert het voortdurend zichzelf te verwezenlijken, zichzelf te beseffen in de totaliteit. Daarom is zelfbewustzijn een inspanning. Wanneer u zich niet verweert tegen de begrenzing is er niet langer zelfbewustzijn en individualiteit. Wanneer de individualiteit zich verwezenlijkt heeft door voortdurende inspanning, waarin ze de muur der afgescheidenheid afbreekt en vernietigt, wanneer ze dat gevoel van 'zijn zonder inspanning' bereikt heeft, dan heeft het individueel bestaan zichzelf verwezenlijkt.