Hindoe´sme

Katinka Hesselink

Het Hindoe´sme is bekend om haar veelgodendom en als bron van de yoga-tradities. De betekenis van het woord Hindoe´sme is eigenlijk: geloof van de mensen in India. Dit is een nogal ruime definitie en dat klopt ook: de mensen in India geloven en geloofden de afgelopen 3000 jaar in van alles en nog wat. Het Hindoe´sme is niet een samenhangend geheel, in tegenstelling tot de andere wereldreligies. Het Boeddhisme heeft tenminste nog een centrale figuur ( Boeddha ) waar iedereen zich op zegt te baseren. In het Hindoe´sme is zelfs daarvan geen sprake. Toch zijn er een aantal zaken die de meeste mensen die zich Hindoe noemen geloven of praktiseren. Naast genoemd veelgodendom kan niet worden genegeerd dat op het Indiase subcontinent (inclusief Pakistan) de sociale structuur door het kastenstelsel wordt gedomineerd.

Rituelen

Lingam Puja in Parmath, Rishikesh

Bekende rituelen uit het Hindoe´sme zijn meditatie en yoga. Dit zijn de rituelen die naar het Westen geŰxporteerd zijn en hier populair geworden zijn. Voor Hindoe's zelf zijn echter een heel andere groepen rituelen van centraal belang. Hier wil ik ingaan op de volgende rituelen:

Puja - de verering van een god

Puja betekent letterlijk verering. Het gaat hierbij om een vaak complex ritueel dat zowel in de tempel als thuis verricht kan worden. De kortste puja's zijn niet meer dan een korte offering van een munt, met in ruil van de Godheid een markering op het hoofd. Langere puja's omvatten vaak het wassen van het beeld, het omcirkelen van het beeld, het spreken van heilige verzen (ofwel mantras) en het offeren van voedsel en wierook. Het aanwezig zijn of uitvoeren van zo'n ritueel wordt geacht krachtig te zijn, doordat godheid aankeken wordt (darshan). Ook kan het voedsel dat door de god gezegend is, vervolgens door de aanwezigen gegeten worden (prasad). Deze rituelen worden in allerlei variaties toegepast bij elk van de Hindoe Goden.

Overgangsrituelen

Zoals in veel culturen kent het Hindoe´sme rituelen voor belangrijke sociale gebeurtenissen. Geboorte, huwelijk en dood zijn daarbij de vaste terug kerende rituelen die ook in andere culturen een rol spelen. Uiteraard heeft elke cultuur zijn eigen riten. De behoefte om dit soort momenten ritueel te vieren is echter universeel. 

Leringen

Omdat het Hindoe´sme een religie is die zeer veel diverse elementen bevat, is er over de leringen weinig definitiefs te zeggen. Je bent Hindu omdat je Hindu geboren bent, niet omdat je in een tempel gezworen hebt een of andere leer te ondersteunen. In de Indische filosofie bestaan athe´sten en monisten en nog allerlei andere typen geloof waar ik hier niet op door zal gaan. 

Er valt wel wat te zeggen over de vraag wat de meeste Hindu's geloven. De bekende leringen van Karma en Re´ncarnatie staan voor velen centraal. Er zijn echter ook Hindu's die weliswaar in re´ncarnatie geloven, maar daarbij toch denken dat een goed lot afgedwongen kan worden door het juist uitvoeren van rituelen. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat de vrucht van de eigen handelingen vermeden kan worden. Dit gaat rechtstreeks in tegen de leer van karma.

Impliciet en expliciet gaan Hindoe's van allerlei achtergrond er vanuit dat de goden uiteindelijk een emanatie zijn van ÚÚn God of goddelijk principe. Dit goddelijke principe (vaak Brahman genoemd) wordt geacht, uiteindelijk, ÚÚn te zijn met het hoogste in de menselijke geest: Atman. Dus kort: Atman is een met Brahman. Het idee dat alle goden uiteindelijk ÚÚn zijn, is de centrale leer in de Advaita filosofie. A-dvaita betekent letterlijk: niet twee. Er is dus niet alleen een eenheid van alle goddelijke wezens, maar zelfs van de ultieme tweeheid: geest en stof (purusha en prakriti). Hier tegenover staat de Dvaita-filosofie die juist de tweeheid benadrukt en dus wel een scheiding ziet op het ultieme niveau tussen geest en stof. 

Bronnen