Theosofische, Boeddhistische en Sanskriet Termen

In de theosofische beweging worden termen gebruikt om aspecten van het leven aan te duiden die in het normale Nederlands moeilijker te omschrijven zijn. Vaak komen deze termen uit het Sanskriet, de heilige taal van India. Ik ben vanwege de beperkingen van HTML gedwongen om deze Sanskriet woorden zonder de gebruikelijke transliteratie weer te geven. Dat wil zeggen dat de oorspronkelijke Sanskriet spelling en uitspraak niet meer is af te lezen uit de woorden zoals ze hier zijn gespeld. 

In deze lijst heb ik geprobeerd volledig te zijn wat betreft de termen die op mijn website voorkomen. Ben ik wat vergeten mail mij dan. De uitleg is aangepast uit ganesha
Ganesha.

Katinka Hesselink

M

mahayana Boeddhisme Het Boeddhisme van het grote voertuig (mahayana), het noordelijke en meer mystieke boeddhisme in tegenstelling tot het hinayana boeddhisme. Voorbeelden van Mahayana Boeddhisme zijn Zen en Tibetaans boeddhisme. Zie ook Boeddhistische Perspectieven op geluk en veiligheid en Wat is Mahayana Boeddhisme? Uit het eerste artikel:

Men zegt dat de Boeddha drie verschillende benaderingen van het spirituele pad heeft aangereikt, bekend als de drie Yana's of Wegen. Deze drie zijn bekend als Hinayana of 'Weg van eenvoud', Mahayana of 'Weg van de universele mens' en Vajrayana of 'Diamanten weg'. In het Tibetaans boeddhisme … worden deze drie beschouwd als progressieve stadia in de praktijk. De eerste is bestemd voor beginners; de tweede voor gevorderden en de derde voor vergevorderde beoefenaars.

1. Begoocheling. Er zijn twee aspecten: door bekrompenheid en door begeerte. Hindoeterm voor onwerkelijkheid, de stroom van fenomenen, soms weergegeven als 'illusie'. De term wordt ook gebruikt voor de kracht waarmee de Brahman de wereld schiep, en zodanig een bemiddelaar tussen Brahman en de wereld, of mythologisch zijn gade. Aangezien het zelf in zijn uiteindelijke essentie een met Brahman is, zal de ziel haar ware zelf vinden in onthechting van maya. Zie ook Maya in de Upanishaden
2. Het veroorzaken van begoocheling. 

Manas (Sanskriet) Het denkvermogen. Een van de zeven beginselen van de mens. 

N

Nirvana (Sanskriet) Uitdoven van het besef van afgescheiden bestaan. Volgens het mahayana Boeddhisme de ontplooiing in dit aardse bestaan van de eindeloze mogelijkheden van de inwonende Buddha-natuur (zie Boeddha en Een Boeddha Hoekje). 

O

P

Paramatman is oneindig Licht, en is de bron van alles, van het zijn, van kennis, van gelukzaligheid, van vrede, van iedere atman, iedere ziel. Paramatman is in alles, in al het geschapene - aarde, water, vuur, lucht, dieren - ten allen tijde. Maar het licht kunnen we slechts zo nu en dan zien. Het licht heeft de kwaliteit van liefde, genade, kracht, gelukzaligheid, jnana (kennis). Zonder het Licht kan niets bestaan. Het is kleurloos, maar heeft iedere kleur in zich en de kleur en kracht van ieder licht van elk niveau. Het is overal en in alles.

Prakriti (Sanskriet) 

1. Oersubstantie. Devamatri, de bron van al het geschapene, de oorzaakloze oorzaak van objectief bestaan.
2. Maya in het vedanta. De attributen van prakriti zijn de drie guna's. Gewoonlijk de tegenhanger van purusha. 

Meer over de yoga leer.

1. Adem, levensstroom, het leven op alle gebieden van bestaan, de uitstralende logoische (van logos) energie.
2. Uitademing, borstademhaling, een van de vijf levensstromen, zie zevenvoudige samenstelling van de mens. 

Q

R

Rajas (Sanskriet) Bewegelijkheid, werkzaamheid. In de yoga filosofie is het hartstocht, drift, energie. Een van de drie guna's, de beide andere zijn sattva en tamas.

reincarnatie Het idee dat iets in onze geest in zoverre eeuwig is dat het voortbestaat na de dood van het fysieke lichaam en reïncarneert in een volgend leven. Zie ook karma. (Artikelen: reincarnatie)

S

Sanskriet De klassieke taal van de voorIndiërs. De taal waarin de heilige geschriften van India geschreven zijn, zoals de Veda's en de Upanishaden. 

Sattva (Sanskriet) Reinheid, waarheid, harmonie. Een van de drie guna's, de beide andere zijn rajas en tamas. 

Sthulasarira (Sanskriet) Het fysieke lichaam, zie zevenvoudige samenstelling van de mens. 

T

Tamas (Sanskriet) Duisternis, de eigenschap van traagheid, weerstand, volharding en standvastigheid. Een van de drie guna's, de beide andere zijn rajasen sattva.

Theosofie Een samengesteld grieks woord: theos, een "goddelijk wezen," een "god"; sophia, "wijsheid"; vandaar Theosofie: goddelijke wijsheid. Zie het eerste hoofdstuk van H.P. Blavatsky's Sleutel tot de Theosofie.

Triguna (Sanskriet) De drie fundamentele eigenschappen van prakriti: sattva, rajas en tamas.

Trivarga (Sanskriet) De drie impulsen tot involutie: artha, dharma en kama. 

U

V

Vajrayana Diamanten weg. Zie ook Boeddhistische Perspectieven op geluk en veiligheid. Uit dat artikel:

Men zegt dat de Boeddha drie verschillende benaderingen van het spirituele pad heeft aangereikt, bekend als de drie Yana's of Wegen. Deze drie zijn bekend als Hinayana of 'Weg van eenvoud', Mahayana of 'Weg van de universele mens' en Vajrayana of 'Diamanten weg'. In het Tibetaans boeddhisme … worden deze drie beschouwd als progressieve stadia in de praktijk. De eerste is bestemd voor beginners; de tweede voor gevorderden en de derde voor vergevorderde beoefenaars.

vishishtadvaitavedanta (Sanskriet) Wijsgerig stelsel tussen advaita en dvaitavedanta. Non-dualistisch stelsel met een zeker voorbehoud. Zie vedanta.

vril naam door Sir Bulwer Lytton gegeven aan een mysterieuze kracht welke onder de Atlantiers bekend stond als mash-mak. (volgens theosofische bronnen)

W - X 

Y

Yoga - (Sanskriet) Vereniging, eenwording. Een systeem van lichamelijke en geestelijke oefening, een van de shaddarshana. Behalve de voorbereidende oefeningen, Kriyâyoga, zijn er verschillende systemen, zoals karma-, bhakti- en jnanâyoga; andere die meer gericht zijn op fysische en fysiologische oefeningen, zoals hatha-, laya- en mantrayoga en een die de methoden van meditatie volgt, râjayoga. Meer over yoga.

Z

zeven beginselen. De bewustzijnsniveaus in de mens. Het aantal zeven is minder belangrijk dan het feit dat er bewustzijnsniveaus zijn en dat deze op minder stoffelijke gebieden werkzaam zijn. Zo zijn er: Atma, buddhi, manas, kama, lingasharira, prana en sthulasarira. Deze beginselen worden soms als lichamen gezien, soms als krachten en sommigen zien een aantal als losstaand en andere weer als onderling afhankelijk. (zie ook het artikel reincarnatie)