Chronologie Christendom, Jodendom, Filosofie

Overzicht van de culturele geschiedenis van Europa en Klein-Azie vanaf de tijd der grote Griekse filosofen

460-399
Socrates
427-347
Plato
rond 450
Nehemia herbouwt stadsmuren Jeruzalem; Ezra rondt herbouw tempel af.
384-322
Aristoteles
ca. 300
Ptolemaeus I, veldheer van Alexander de Grote, verovert vanuit AlexandriŽ Palestina
ca. 200
de Romeinen hebben de macht van de PtolemeŽrs in de regio gebroken, waarop de Seleuciden vanuit SyriŽ Palestina veroveren. Joden hopen op zelfstandigheid (culminatie van die gedachte in 70 en 133-5 N.C.). Opkomst van de SaduceeŽn en FarizeeŽn.
ca. 160
o.l.v. Judas MakkabeŁs verslaan de joden de Seleuciden.
67
de Romeinen o.l.v. Pompejus nemen Jeruzalem in
37-4
Herodes de Grote, koning der joden, viervorst namens Rome, voert een wreed beleid, o.a. kindermoord te Bethlehem [aldus het Nieuwe Testament]
7 of 6 v.C.
geboorte van Jezus

Na Christus

4 v.C.-39 n.C.
Herodes Antipas bestuurt Galilea en Perea. Hij laat Johannes de Doper terechtstellen.
ca. 26-30/33/36
Actieve periode Jezus, beschreven in de vier evangelies.
Historisch bewijsbaar avondmaal en doop.
32- ca. 36
Bekering van Saulus/Paulus
~40
Joden op Cyprus nemen niet-Joden op in Christelijke gemeente als volwaardig lid: de eerste niet geheel Joodse Christelijke gemeente.
ca. 50
'Apostelconcilie' (ook wel apostelconvent) te Jeruzalem: besloten wordt dat niet-joodse christenen zich niet aan de joodse rituele voorschriften hoeven te houden.
~55
Brieven van Paulus geschreven.
66
begin van de joodse opstand tegen de Romeinen; de joodse bijbel heeft rond die tijd haar definitieve vorm gekregen.
67
marteldood van Petrus en Paulus, te Rome
70
Jeruzalem inclusief tempel verwoest (door keizer Titus); Palestina raakt grotendeels ontvolkt. Begin van TannaÔem.
Ontstaan van de evangelies van Marcus, MattheŁs en Lukas, en de brief aan de HebreeŽn.
90-100
Openbaring van Johannes, brieven van Johannes en het evangelie van Johannes en Handelingen (80-100).
250vC-100nC)
Codificatie van Oude Testament (Septuagint)
100-200
Apologeten: Justinus. Kanon-vorming (Chr.). Christendom naar Europa, maar verdween weer door volksverhuizing.
133-135
2e Joodse opstand onder leiding van Simeon Bar Kochba
Ca 200
Misjna gevormd.
230
Tosefta gevormd; eind TannaÔem, begin AmoraÔem.[Jodendom]
200-300
Niet-Joden in de meerderheid in Christelijke kerk; kennis van Grieks neemt af.
Plotinus
300-400
In de christelijke gemeenschap is overeenstemming ontstaan Nieuwe Testament.
313
De keizers Constantijn en Licinius verlenen het christendom dezelfde rechten als andere godsdiensten in het Romeinse rijk (Edict van Milaan).
Positie van joden verslechtert.
325
Concilie van Nicea: symbolon
354-430
Augustinus
391
Christendom staatsgodsdienst (onder Theodosius)
ca. 400
HiŽronymus rondt zijn Latijnse Bijbelvertaling af, de Vulgaat , die gedurende de Middeleeuwen gezaghebbend is. (maar niet alleen zijn werk)
Palestijnse Talmoed (v. Jeruzalem) afgerond
420
Romeinse keizer weigert nieuwe Joodse Patriarch te benoemen.[Dus geen opvolger en geen centraal gezag meer binnen Romeins Jodendom]
431
Concilie van Efese
451
Concilie van Chalcedon
500-600
Paus Gregorius
Benedictus (klooster regels)
Christianisering van Europa komt weer op gang na de chaos van de volksverhuizing.
~600
Samenstelling Babylonische Talmoed; Begin van de Ge’onim (hoofden van Palestijnse en Babylonische acedemie’s) (Jodendom)
600-700
Begin Islam
600
Eind AmoraÔem, begin Ge’onim (Jodendom); eind klassiek Rabbijns Jodendom.
700-800
Bonifacius
800-900
Opkomst Europees Jodendom
Scotus Eriugena
900
Eind Ge’onim (Jodendom)
900-1000
Sašdja Gaon (Joden in Babylon)
Masoretische tekst van de Hebreeuwse Bijbel afgerond door Aaron Ben Asher.
1000-1100
Rabbenae Gersjom, Rashi (Askhenazisch Jodendom)
Kabala komt op (Jodendom)
1054
‘filioque’ in geloofsbelijdenis van Rooms Katholieke Kerk (versterkt tegenstelling met Oosters Christendom)
1096
Eerste Kruistocht : uitbarsting van Jodenhaat in heel Europa
(vanaf nu aandacht voor Nieuwe Testament, hiervoor vooral voor Oude Testament)
1100-1200
Juda Ha-Levi, Abraham Ibn Ezra, Maimonides (Sefardisch Jodendom)
Opkomst Kabala en Chassidisme.
Geboorte Europa
1200-1300
In CastiliŽ verzamelt Alfonso X geleerde Christenen, Joden en Moslims om zich heen. Een hele vertaalschool ontstaat die de wetenschappelijke standaard voor eeuwen zal bepalen.
Begin Inquisitie
Thomas van Aquino
1204
4e kruistocht: vernietiging van Constantinopel; breukpunt in de relatie oost-romeins en west-romeinse kerk
1212
Reconquista: heel Iberisch schiereiland heroverd door Christenen, behalve Granada.
Ca 1300
Zohar geschreven
Verdrijving en vervolging van Joden begint (idem ketters en heidenen): Jodendom ongeveer uitgeroeid. Uitzondering: Duitsland en Polen.
1348-49
Zwarte Dood velt ongeveer een derde van de Europese bevolking.
1450
Uitvinding boekdrukkunst.
1492
Reconquista van Spanje: heel Iberisch schiereiland Christelijk.
Verdrijving Joden uit Spanje door Ferdinand en Isabella
1500-1600
Geleerden lezen weer Grieks.
Reformatie
Erasmus, Isaac Luria, Johannes van het Kruis, Theresa van Avila
Ignatius van Loyola richt de JezuÔten op.
Bekeerde joden trekken weg uit Portugal en Spanje.
1517
Luther’s 95 stellingen komen uit.
1534
Maarten Luther voltooit zijn Duitse bijbelvertaling.
1545-1563
Concilie van Trente: Rome verklaart Vulgaat gezaghebbend (1546)
1565
Shulhan Arukh van Joseph Caro – laatste codificatie van de Halacha (Jodendom)
1582
Paus Gregorius XIII hervormt de kalender.
1590
Eerste Joden in Amsterdam
1600-1700
Spinoza, Locke, Newton, Pascal: Rationalisme <-> empirisme : begin Verlichting
1600
Bruno verbrand
1637
Eerste druk van de Statenvertaling verschijnt.
1648
Vrede van Munster (Westfalen)
1665-66
Shabbetai Zwi (Turkeye) Messias, bekeerd tot Islam (Jodendom)
1700-1800
Leibniz, Kant, Newton, Berkeley, Hume, Rousseau, Frederik de Grote, G.E. Lessing, Hamann, Fichte
Schiller: begin romantiek
Mendelsohn: ontstaan Haskala (Joodse verlichting)
Ca.1750
Israel Ben EliŽzer = Baal Shem Tov (Besht) -> Chassidisme ontstaat
1776
VS onafhankelijk; in Virginia vrijheid van godsdienst (ongeveer)
1780 (vanaf)
Kerk en staat worden gescheiden (vanaf 1780)-> Emancipatie van Joden en Katholieken (protestanten) e.d.; Vorming van natie-staten begint.
1789
Rechten van de mens in Frankrijk (1791 ook voor Joden)
1796
Stichting Bataafse republiek: gelijkberechtiging voor Joden.
1799
Napoleon aan de macht in Frankrijk en op den duur in grote delen van Europa.
1800-1900
Goethe, Nietsche, Schopenhauer, Kierkegaard, Schelling, Hegel, Marx
Opkomst anti-semitisme; Eerste zionisten (jodendom)
Chassidisme belangrijk in Jodendom van Oost Europa
1815
Waterloo: nederlaag van Napoleon.
1819
‘Verein fŁr Cultur und Wissenschaft der Juden’ opgericht door Leopold Zunz
1840
Nederland ontstaat / BelgiŽ los van Nederlanden.
1850
Pogroms in Rusland (vervolging van Joden)
1869-70
Eerste Vaticaans Concilie: Bisschop van Rome onfeilbaar verklaard als hij Ex Cathedra spreekt.
1871
Duitsland ontstaat onder Bismark
1900-2000
Husserl, Scheler, Jaspers, Heidegger
1914-18
Eerste Wereldoorlog
1939-45
Tweede Wereldoorlog; Sho’a (holocaust)
1948
Oprichting staat Israel
~1950-1990
Koude Oorlog
1962-65
Tweede Vaticaans Concilie. Gestart door Paus Johannes III. Mensenrechten geaccepteerd, want de rechten van revolutionaire priesters moesten verdedigd worden. Verder wordt aangeraden de liturgie in de landstaal te doen. Katholieke kerk ‘rejects nothing that is holy and true in [other] religions’.

Bronnen