Tibetan Buddhism (Tantric B., Vajrayana, Gelugpa): Top of 15M Statue of Maitreya Buddha (Aka.?

Inleiding in het Tibetaans Boeddhisme

Katinka Hesselink, aangepast van wikipedia 

(Juni 2010, Dec. 2011, Juli 2015)

Het Tibetaans boeddhisme, vroeger wel lamaisme genoemd, is de verzameling boeddhistische scholen die hun oorsprong in Tibet hebben en de landen in de Himalaya. De belangrijkste scholen zijn Nyingma, Kagyu, Sakya en Gelug. De veelgebruikte term lama is in feite een vertaling van het Indiase goeroe of spiritueel leraar.

De term 'Lamaisme' is in onbruik geraakt, maar ze doet wel recht aan het feit dat in het Tibetaans Boeddhisme de relatie met de spirituele leraar (guru yoga) centraal staat. Dit wordt ook wel omschreven met woorden als devotie en toewijding. Zie ook

Het Tibetaans Boeddhisme wordt ook wel 'Vajrayana Boeddhisme' genoemd, omdat het tantrisch Boeddhisme (denk dan niet direct aan orgies) er in centraal staat.

Het woord 'Vajra' kan worden vertaald als 'bliksem' of 'als een diamand'. Het staat voor de heldere stevigheid van het verlichte bewustzijn. Vajrayana kan dus uitgelegd worden als een meditatief pad. Visualisatie meditatie staat hierin centraal. Dit betekent overigens niet dat alle Tibetaans Boeddhisten mediteren. Verre van. Het betekent dat de meest gerespecteerde leraren dit doen - Ze doen op zijn minst de rituelen waarmee de meditaties traditioneel omgeven zijn.

Hoewel tantra de meest in het oog springende eigenschap is van het Tibetaans Boeddhisme, is de basis toch altijd het zelfde als in elke vorm van Boeddhisme: ethiek, concentratie en wijsheid.

Eigenschappen van het Tibetaans Boeddhisme

Het Tibetaans boeddhisme onderscheidt zich van de andere scholen in het boeddhisme door een serie eigenschappen:
Het Tibetaans boeddhisme is esoterisch en tantrisch. Soms wordt dit ook wel occult-magisch genoemd, waarbij de overdracht via geschriften en lezingen slechts een gedeelte van de overdracht is; een ander gedeelte vindt op mystieke wijze plaats tussen leraar en leerling. De tantra wordt beoefend, om het pad naar verlichting te versnellen. De technieken die gebruikt worden zijn krachtig en zouden bij onjuist gebruik schadelijke gevolgen kunnen hebben. Dit is de hoofdreden dat de boeddhistische tantra geheimgehouden wordt, zodat de meditatietechnieken uitsluitend onder begeleiding van een leraar worden beoefend.

Met name mantra's (herhalingen van zinnen, meestal in het Sanskriet) zijn een belangrijk onderdeel van de tantrische scholen. Het meest bekende voorbeeld van een mantra is Om mani padme hum, de mantra van Avalokiteshvara, de Boeddha van Mededogen.

Er zijn binnen het Tibetaans boeddhisme verschillende vormen van beoefening: er zijn monniken en nonnen in kloosters, yogi's ofwel mannen en vrouwen die in de bossen en grotten de leer perfectioneren (al dan niet leek), en de gewone leken. In het Westen zijn de volgelingen vooral yogi's en leken.

Ontstaansgeschiedenis van het Tibetaans Boeddhisme

Voor de oudst bekende religie in Tibet is nooit een naam gevonden. Aurel Stein gebruikt hiervoor de term the nameless religion. De bon is vermoedelijk in haar huidige vorm onstaan in de tijd dat het Boeddhisme in Tibet werd geintroduceerd.

In 174 kwam tijdens het bewind van Totori Nyantsen, de toenmalige keizer van Tibet, het zuiden het eerst in aanraking met boeddhisme vanuit India. Gedurende de 3e eeuw verspreidde het zich naar het noorden van Tibet. De invloed van deze eerste stroming was beperkt en het ging om een slechts een klein aantal geschriften.

Rond 760 nodigde keizer Trisong Detsen de boeddhistische meesters Shantarakshita en Padmasambhava uit om het boeddhisme in Tibet te verspreiden en alle bekende geschriften te vertalen. Padmasambhava bracht vooral het tantrisch boeddhisme naar Tibet. Deze school van de oude vertalingen wordt de nyingma genoemd.


Tijdens het bewind van keizer Langdarma (836 - 842) werd volgens traditionele bronnen het boeddhisme onderdrukt. Aan deze visie wordt sinds de bestudering van de manuscripten van Dunhuang echter getwijfeld.

Rond 1040-42 kreeg de beoefening van het boeddhisme opnieuw een impuls, toen Atisha door de zoon van de koning Guge werd uitgenodigd om het boeddhisme in zijn rijk te verspreiden. De komst van Atisha betekende de inluiding van de periode van de nieuwe vertalingen en de stichting van de kadamschool door zijn voornaamste leerling Dromton.

Vervolgens ontwikkelden zich twee belangrijke nieuwe scholen, de kagyu en sakya, en werd de kadampa door Tsongkhapa hervormd tot de gelugschool; dit is de school waartoe ook de dalai en panchen lama behoren. Belangrijke spirituele leiders van de kagyu zijn de gyalwa karmapa en de shamarpa en van de sakya is dat de sakya trizin.

Na invasie van Tibet 1950-51 door het Chinese Volksbevrijdingsleger werd het boeddhisme opnieuw onderdrukt met als climax de Culturele Revolutie (1966-76). Tijdens Deng Xiaoping verlichtte de situatie enigszins, hoewel de meeste belangrijke Tibetaanse geestelijken tijdens de Tibetaanse diaspora naar India, Nepal en het Westen waren gevlucht.

Deze exodus had als gevolg dat het Tibetaans boeddhisme zich in de tweede helft van de 20e eeuw verspreidde over de rest van de wereld. In Belgie werd het Tibetaans Instituut gevestigd met twee vestigingen in Brussel, een in Hoei en een vestiging in Zeeuws-Vlaanderen. In Nederland bevindt zich het Maitreya Instituut en is er in Noord-Friesland het Tibetaanse klooster Karma Deleg Cho Phel Ling.

Aspecten van de Tibetaans Boeddhistische Traditie

Er wordt wel gezegd dat in het Tibetaans boeddhisme alle andere vormen van boeddhisme terug te vinden zijn, maar dit is slechts ten dele waar. Feitelijk zijn in elke vorm van Boeddhisme tegenwoordig sporen van het oudere Boeddhisme terug te vinden. Dat is niet meer dan je zou verwachten. 

Voor Tibetaans Boeddhisten zijn de volgende drie aspecten tekenen dat alle vormen van Boeddhisme in het Tibetaans Boeddhisme geintegreerd zijn:

Het hinayana of het fundamentele voertuig: met name de vinaya (klooster regels) en de patimokkha, meditatie oefeningen: samatha (eenpuntige concentratie) en vipassana (penetrerend inzicht). Daarbij krijgt de beoefenaar, zoals bij elke meditatie oefening, te maken met loomheid en onrust.

Onderwerpen die in dit kader bestudeerd en be-mediteerd worden zijn o.a.

Het mahayana of soetrayana en het bodhisattva-ideaal: de beoefening van mededogen en altruisme gekoppeld aan wijsheid en de beoefening van de zes perfecties: vrijgevigheid, ethiek, geduld, inzet, concentratie en wijsheid.

Het vajrayana, of mantrayana; de beoefening van boeddhistische tantra. Hierbinnen zijn twee klassen van tantra belangrijk. Kriya tantra is relatief toegankelijk met Boeddha-vormen die herkenbaar zijn zoals:

De andere vorm van Tantra die veel wordt beoefend wordt 'Hoogste Yoga Tantra' genoemd en vraagt meer van de beoefenaar in termen van dagelijkse inzet en beloften aan de leraar.

Zie ook Glen Mullin over de drie aspecten van het pad:

Hinayana, Mahayana en Vajrayana

Rituelen

Tibetan Buddhism (Tantric Buddhism, Vajrayana): Butterlamps in Monastery Window Overlooking Wild?

Voor westerlingen vallen vooral de rituelen op als ze voor het eerst aan het Tibetaans Boeddhisme ruiken.

Gebedswielen

Gevuld met rolletjes mantras zijn gebedswielen een vrij eenvoudige manier om zegening te verspreiden. Zo kun je de mantra doen, zonder hem op te zeggen. De idee is dat de mantra de lucht in gaat en wezens helpt. 

The Dalai Lama

Bekende leraren in het Tibetaans Boeddhisme

De Dalai Lama

Wie kent hem niet? Zijne Heiligheid de Dalai Lama is de ongekroonde koning van het Tibetaans Boeddhisme. Hij belichaamt een houding van liefdevolle vriendelijkheid, geduld en kracht - wat in sterk contrast staat tot de moeilijkheden die hij en zijn volk de afgelopen halve eeuw hebben moeten doorstaan.

Sinds zomer 2011 ben ik actief bezig met het Tibetaans Boeddhisme (specifiek de Gelugpa School) en natuurlijk schrijf ik daarover.

Sogyal Rinpoche

Sogyal Rinpoche heeft het 'Tibetaans Dodenboek' of wel het 'Tibetaans Boek van Leven en Sterven' opnieuw toegankelijk gemaakt - en wel op een manier die wat meer recht doet aan de interpretatie van het boek in Tibet.

Jammer genoeg heeft hij de reputatie misbruik te maken van zijn macht - vooral vrouwen moeten, als ze hem als leraar willen zien, de grenzen goed bewaken.

Pema Chodron

Deze Westerse Tibetaans Boeddhistische non was een leerling van de prominente (en controversiele) Chögyam Trungpa Rinpoche. Ze doorstond twee scheidingen en besloot toen dat de enige oplossing was om haar eigen geest aan te passen. Haar boeken staan bekend om de toegankelijke taal en de praktische manier waarop ze de leer tot leven brengt.

Mahayana Boeddhisme uitleg

De vijf geloften, pancha sila, pansil, Katinka Hesselink

Bodhisattva Eed

De Tien Stadia van het Bodhisattva Pad

De paramita's of deugden van perfectie

Wat is Mahayana Boeddhisme? Katinka Hesselink

De leer van het Mahayana Boeddhisme

Oorsprong van Mahayana Boeddhisme, Katinka Hesselink

Meer over het Tibetaans Boeddhisme

Het Tibetaans Dodenboek, Joann S. Bakula

Aum of Om - de heilige Boeddhistische en Hindoeistische mantra, Katinka Hesselink

Inleiding tot het Tibetaans Boeddhisme (specifiek Gelugpa)

Uit de theosofische traditie (op Hermes -site)

H.P. Blavatsky over Kwan Yin