Een Boeddha Plein

Beginselen van het Tibetaans Boeddhisme

Katinka Hesselink, aangepast van wikipedia

(Juni 2010, Dec. 2011)

Het Tibetaans boeddhisme, ook wel lamaïsme genoemd, is de verzameling boeddhistische scholen die hun oorsprong in Tibet hebben en de landen in de Himalaya. De belangrijkste scholen zijn nyingma, kagyu, sakya en gelug. De veelgebruikte term lama is in feite een vertaling van het Indiase goeroe of spiritueel leraar.

Eigenschappen van het Tibetaans Boeddhisme

Het Tibetaans boeddhisme onderscheidt zich van de andere scholen in het boeddhisme door een serie eigenschappen:

Een geloof in wedergeboren leraren (tulku's) zoals de Dalai Lama
Een systeem waarbij geschriften (terma's) worden verborgen om later, wanneer de wereld er klaar voor is, te worden herontdekt.
Een geloof dat de Boeddha zich in menselijke gedaante kan manifesteren, zoals in Padmasambhava.
Een geloof dat het bekend is wat er na de dood gebeurt en men de wedergeboorte actief kan beïnvloeden. Dit is beschreven in het Tibetaans dodenboek.

Het Tibetaans boeddhisme is esoterisch en tantrisch. Soms wordt dit ook wel occult-magisch genoemd, waarbij de overdracht via geschriften en lezingen slechts een gedeelte van de overdracht is; een ander gedeelte vindt op mystieke wijze plaats tussen leraar en leerling. De tantra wordt beoefend, om het pad naar verlichting te versnellen. De technieken die gebruikt worden zijn krachtig en zouden bij onjuist gebruik schadelijke gevolgen kunnen hebben. Dit is de hoofdreden dat de boeddhistische tantra geheimgehouden wordt, zodat de meditatietechnieken uitsluitend onder begeleiding van een leraar worden beoefend.

Met name mantra's (herhalingen van zinnen, meestal in het Sanskriet) zijn een belangrijk onderdeel van de tantrische scholen. Het meest bekende voorbeeld van een mantra is Om mani padme hum.

Er zijn binnen het Tibetaans boeddhisme verschillende vormen van beoefening: er zijn monniken en nonnen in kloosters, yogi's ofwel mannen en vrouwen die in de bossen en grotten de leer perfectioneren (al dan niet leek), en de gewone leken. In het Westen zijn de volgelingen vooral yogi's en leken.

Ontstaansgeschiedenis van het Tibetaans Boeddhisme

Voor de oudst bekende religie in Tibet is nooit een naam gevonden. Aurel Stein gebruikt hiervoor de term the nameless religion. De bön en het boeddhisme zouden in dezelfde periode in Tibet zijn geïntroduceerd.

In 174 kwam tijdens het bewind van Totori Nyantsen, de toenmalige keizer van Tibet, het zuiden het eerst in aanraking met boeddhisme vanuit India. Gedurende de 3e eeuw verspreidde het zich naar het noorden van Tibet. De invloed van deze eerste stroming was beperkt en het ging om een slechts een klein aantal geschriften.

Rond 760 nodigde keizer Trisong Detsen de boeddhistische meesters Shantarakshita en Padmasambhava uit om het boeddhisme in Tibet te verspreiden en alle bekende geschriften te vertalen. Padmasambhava bracht vooral het tantrisch boeddhisme naar Tibet. Deze school van de oude vertalingen wordt de nyingma genoemd.

Tijdens het bewind van keizer Langdarma (836 - 842) werd volgens traditionele bronnen het boeddhisme onderdrukt. Aan deze visie wordt sinds de bestudering van de manuscripten van Dunhuang echter getwijfeld.

Rond 1040-42 kreeg de beoefening van het boeddhisme opnieuw een impuls, toen Atisha door de zoon van de koning Guge werd uitgenodigd om het boeddhisme in zijn rijk te verspreiden. De komst van Atisha betekende de inluiding van de periode van de nieuwe vertalingen en de stichting van de kadamschool door zijn voornaamste leerling Dromtön.

Vervolgens ontwikkelden zich twee belangrijke nieuwe scholen, de kagyu en sakya, en werd de kadampa door Tsongkhapa hervormd tot de gelugschool; dit is de school waartoe ook de dalai en panchen lama behoren. Belangrijke spirituele leiders van de kagyu zijn de gyalwa karmapa en de shamarpa en van de sakya is dat de sakya trizin.

Na invasie van Tibet 1950-51 door het Chinese Volksbevrijdingsleger werd het boeddhisme opnieuw onderdrukt met als climax de Culturele Revolutie (1966-76). Tijdens Deng Xiaoping verlichtte de situatie enigszins, hoewel de meeste belangrijke Tibetaanse geestelijken tijdens de Tibetaanse diaspora naar India, Nepal en het Westen waren gevlucht.

Deze exodus had als gevolg dat het Tibetaans boeddhisme zich in de tweede helft van de 20e eeuw verspreidde over de rest van de wereld. In België werd het Tibetaans Instituut gevestigd met twee vestigingen in Brussel, een in Hoei en een vestiging in Zeeuws-Vlaanderen. In Nederland bevindt zich het Maitreya Instituut en is er in Noord-Friesland het Tibetaanse klooster Wene Karmae Chö Ling.

Vormen van Boeddhisme in Tibet

Er wordt wel gezegd dat in het Tibetaans boeddhisme alle andere vormen van boeddhisme terug te vinden zijn, maar dit is slechts ten dele waar. Feitelijk zijn in elke vorm van Boeddhisme tegenwoordig sporen van het oudere Boeddhisme terug te vinden. Dat is niet meer dan je zou verwachten.

Voor Tibetaans Boeddhisten zijn de volgende drie aspecten tekenen dat alle vormen van Boeddhisme in het Tibetaans Boeddhisme geintegreerd zijn:

Het hinayana of het fundamentele voertuig: met name de vinaya (klooster regels) en de patimokkha, meditatie oefeningen: samatha (éénpuntige concentratie) en vipassana (penetrerend inzicht).
Het mahayana of soetrayana en het bodhisattva-ideaal: de beoefening van mededogen en altruïsme gekoppeld aan wijsheid en de beoefening van de zes perfecties: vrijgevigheid, ethiek, geduld, inzet, concentratie en wijsheid.
Het vajrayana, of mantrayana; de beoefening van boeddhistische tantra. Binnen het mantrayana wordt vooral nadruk gelegd op de tantra's van de anattura yogaklasse.

Sinds zomer 2011 ben ik actief bezig met het Tibetaans Boeddhisme (specifiek de Gelugpa School) en natuurlijk schrijf ik daarover.

Boeddhisme basisgegevens

Het leven van Gautama Boeddha

De Vier Edele Waarheden

Het achtvoudige pad

De drie toevluchten in het Boeddhisme (boeddha, dharma, sangha), Radha Burnier

Toevlucht nemen, Katinka Hesselink

De vijf geloften, pancha sila, pansil, Katinka Hesselink

Bodhisattva Eed

De Tien Stadia van het Bodhisattva Pad

De paramita?s of deugden van perfectie

Wat is Mahayana Boeddhisme? Katinka Hesselink