De vierde Mindfulness Oefening : aandachtig luisteren en liefdevol spreken

door Thich Nhat Hanh, zie ook de boeken van Thich Nhat Hanh.

In het besef van het lijden veroorzaakt door onoplettend spreken en door het onvermogen om naar anderen te luisteren, beloof ik plechtig, me toe te leggen op liefdevol spreken en aandachtig luisteren om anderen vreugde en geluk te brengen en hun lijden te verlichten. Omdat ik weet dat woorden geluk of lijden kunnen teweegbrengen, beloof ik waarachtig te leren spreken, met woorden die inspireren tot zelfvertrouwen, vreugde en hoop. Ik ben vastbesloten geen nieuws te verspreiden waarvan ik niet zeker weet dat het waar is en geen dingen te bekritiseren of te veroordelen waarvan ik niet zeker ben. Ik zal geen dingen zeggen die verdeeldheid of tweedracht kunnen zaaien of die het gezin of de gemeenschap uiteen kunnen doen vallen. Ik zal mijn uiterste best doen om alle conflicten, hoe klein ook, op te lossen en te verzoenen. (De vierde van de vijf aandachtsoefeningen van Thich Nhat Hanh )

Er is een gezegde in het Vietnamees: `Het kost niets om iets vriendelijks te zeggen.´ We hoeven onze woorden alleen zorgvuldig te kiezen, en we kunnen anderen gelukkig maken. Woorden aandachtig gebruiken, in liefde en vriendschap, is vrijgevig zijn. Daarom staat deze oefening in direct verband met de Tweede Aandachtsoefening. We kunnen mensen gelukkig maken door enkel liefdevol te spreken. Weer zien we de inter-zijnde aard van de Vijf Aandachtsoefeningen.

Veel mensen denken dat ze pas vrijgevig kunnen zijn nadat ze een klein fortuin hebben vergaard. Ik ken jonge mensen die ervan dromen, rijk te worden zodat ze anderen geluk kunnen brengen: 'Ik wil dokter worden, of directeur van een groot bedrijf, zodat ik veel geld kan verdienen en veel mensen kan helpen.'  Ze beseffen niet dat het vaak moeilijker is om vrijgevig te zijn als je eenmaal welgesteld bent. Als je bewogen wordt door liefdevolle vriendelijkheid en mededogen, zijn er vele manieren om nu meteen anderen geluk te brengen, te beginnen met vriendelijke woorden. De manier waarop je tegen anderen spreekt kan hun vreugde, geluk, zelfvertrouwen, hoop, vertrouwen en verlichting brengen. Aandachtig spreken is een diepgaande levenswijze.

Avalokitesvara Bodhisattva is iemand die de kunst van het diepgaand luisteren en spreken geleerd heeft om mensen te helpen hun vrees, ellende en wanhoop los te laten. Hij is het voorbeeld van deze leefwijze, en de deur die hij opent heet de 'universele deur'. Als we luisteren en spreken volgens Avalokitesvara, zullen ook wij de universele deur kunnen openen en veel mensen vreugde, vrede en geluk kunnen brengen en hun lijden verlichten.  

De universele deur openbaart zich
in de stem van de aanrollende vloed.
Door ernaar te luisteren en ernaar te leven worden we een kind,
geboren uit het hart van een lotus,
fris, zuiver,  gelukkig,
in staat tot spreken en luisteren
in overeenstemming met de universele deur.
Met maar één druppel van het water
van het mededogen
vallend van de tak van een wilg,
keert de lente terug op de grote Aarde.

Ik heb dit mooie gedicht geleerd toen ik op mijn zestiende de Lotus Sutra bestudeerde. Als je luistert naar 'de stem van de aanrollende vloed,' zoals Avalokitesvara gewend was, als symbool voor de universele deur, verander je in een kind, geboren in het hart van een lotusbloem. Met maar één druppel van het water van het mededogen, vallend van de wilgentak van de bodhisattva, keert de lente terug op onze verdroogde Aarde. De droge Aarde betekent de wereld van lijden en ellende. De druppel meedogend water is de praktijk van  liefde en vriendschap, gesymboliseerd door het water op de wilgentak. Avalokitesvara wordt door de Chinezen, Vietnamezen, Koreanen en Japanners beschreven als degene die de wilgentak vasthoudt. Hij doopt de tak in het water van het mededogen van zijn hart, en overal waar hij dat water sprenkelt wordt alles herboren. Als hij het op droge, dode takken sprenkelt worden ze groen. Dode takken staan ook symbool voor lijden en wanhoop, en groene plantengroei symboliseert de terugkeer van vrede en geluk. Met maar één druppel van dat water keert de lente terug op onze grote Aarde.

In het hoofdstuk 'de Universele Deur' van de Lotus Sutra wordt de stem van Avalokitesvara op vijf manieren beschreven: de wondermooie stem, de stem van de wereldbeschouwer, de brahma stem, de stem van de aankomende vloed, en de stem die de wereld overtreft. Deze vijf stemmen moeten we altijd in gedachten houden.

Ten eerste is er de wondermooie stem. Dit is het soort spreken dat de universele deur opent en alles weer mogelijk maakt. Deze stem is prettig om te horen. Ze is verfrissend en brengt rust, troost en genezing voor onze ziel. Haar wezen is mededogen.

Ten tweede is er de stem van de wereldbeschouwer. De betekenis van het woord Avalokitesvara is 'degene die de wereld diepgaand onderzoekt en het huilen van de wereld hoort.' Deze stem verlicht ons lijden en onze onderdrukte gevoelens, omdat het de stem is van iemand die ons diepgaand begrijpt -- onze pijn, wanhoop, en vrees. Als we ons begrepen voelen lijden we veel minder.

Ten derde is hier de brahma stem. Brahma betekent edel -- niet zomaar de gewone menselijke stem, maar het edele spreken dat voortkomt uit de bereidheid om geluk te brengen en lijden te verlichten. Liefde, mededogen, vreugde en onpartijdigheid zijn de Vier Brahmavihara's, edele woningen van boeddha's en bodhisattva's. Als we met boeddha's en bodhisattva's willen leven kunnen we in die woningen wonen.

Ten tijde van de Boeddha was het doel van de leefwijze van veel mensen om samen met Brahma geboren te worden en te leven. Het leek op het Christelijke gebruik om naar de Hemel te willen gaan om bij God te zijn. 'In het huis mijns Vaders zijn vele woningen,' en je wilt in een van die woningen wonen. Voor degenen die bij Brahma wilden zijn zei de Boeddha: 'Oefen de vier edele woningen: liefde, mededogen, vreugde en onpartijdigheid.' Als we één les van de Boeddha met onze Christelijke vrienden willen delen zou het dezelfde zijn: 'God is liefde, mededogen, vreugde en onpartijdigheid.' Als je bij God wil zijn, oefen je dan in deze vier woningen. Als je niet naar deze vier leeft, ongeacht hoeveel je bidt of erover praat bij God te zijn, zul je niet naar de Hemel kunnen gaan.

Ten vierde, de stem van de aankomende vloed is de stem van de Boeddhadharma. Het is een krachtige stem, het soort stem dat alle verkeerde inzichten en bespiegelingen tot zwijgen brengt. Het is het gebrul van de leeuw die volkomen stilte op de berg brengt en transformatie en genezing tot stand brengt.

Ten vijfde, de stem die de wereld overtreft is de stem waarmee niets vergeleken kan worden. Deze stem streeft niet naar roem, winst, of een voordeel in de concurrentie. Het is de donderende stilte die alle ideeën en begrippen verbrijzelt.

De wondermooie stem, de stem van de wereldbeschouwer, de brahma stem, de stem van de aankomende vloed en de stem die de wereld overtreft zijn de stemmen waar we op moeten letten. Als we denken over deze vijf soorten stemmen helpen we Avalokitesvara bij het openen van de universele deur, de deur van werkelijk luisteren en spreken.

Omdat hij een aandachtig leven leidt, steeds de wereld overdenkt, en omdat hij de beschouwer van de wereld is, merkt Avalokitesvara heel veel lijden op. Hij weet dat veel lijden voortkomt uit onoplettend spreken en het onvermogen om naar anderen te luisteren; daarom legt hij zich toe op aandachtig, liefdevol spreken en diepgaand luisteren. Avalokitesvara kun je beschouwen als degene die ons de beste manier leert om de Vierde Aandachtsoefening na te leven.

'In het besef van het lijden dat wordt veroorzaakt door onoplettend spreken, en door het onvermogen om naar anderen te luisteren, beloof ik plechtig, me toe te leggen op liefhebbend spreken en aandachtig luisteren om anderen vreugde en geluk te brengen en hun lijden te verlichten.' Dit is precies de universele deur zoals door Avalokitesvara beoefend.

Nooit in de geschiedenis van de mensheid hebben we zoveel communicatiemiddelen gehad -- televisie, telecommunicatie, telefoons, faxapparaten, radio's, hot lines, red lines -- maar nog steeds blijven we eilanden. Er is zo weinig communicatie tussen de leden van één gezin, tussen de individuen in de samenleving, en tussen volkeren. We lijden onder zoveel oorlogen en conflicten. We hebben ons zeker niet op de kunst van het luisteren en spreken toegelegd. We weten niet hoe we naar elkaar moeten luisteren. We zijn slecht in staat om een verstandig of zinvol gesprek te voeren. De universele deur van de communicatie moet weer geopend worden. Als we niet met elkaar kunnen communiceren worden we ziek, en terwijl onze ziekte erger wordt lijden we en storten we ons lijden over anderen uit. We verschaffen ons de diensten van psychotherapeuten om naar ons lijden te luisteren, maar als psychotherapeuten de universele deur niet beoefenen zullen ze niet slagen. Psychotherapeuten zijn mensen die net als ons allen onderworpen zijn aan het lijden. Misschien hebben ze moeilijkheden met hun echtgenoot, kinderen, vrienden, of de samenleving. Zij hebben ook interne blokkades.  Misschien hebben ze een heleboel lijden dat ze niet kunnen meedelen, zelfs niet aan de meest geliefde persoon in hun leven. Hoe kunnen ze daar zitten en ons lijden aanhoren, en ons lijden begrijpen? Psychotherapeuten moeten de universele deur diepgaand beoefenen, de Vierde Aandachtsoefening: diepgaand luisteren en aandachtig spreken.

Tenzij we onszelf diepgaand onderzoeken, zal dit geen gemakkelijke oefening zijn. Als je veel lijden in je hebt, is het moeilijk om naar anderen te luisteren of aardige dingen tegen ze te zeggen. Eerst moet je de aard van je boosheid, wanhoop en lijden diepgaand onderzoeken om jezelf te bevrijden, opdat je voor anderen beschikbaar kunt zijn. Stel dat je man op maandag iets onvriendelijks gezegd heeft en je gekwetst heeft. Hij lette niet op wat hij zei en heeft niet het vermogen om te luisteren. Als je meteen antwoord geeft van uit je boosheid en lijden, loop je het risico dat je hem kwetst en zijn lijden dieper maakt. Wat te doen? Als je je boosheid onderdrukt of blijft zwijgen, kan dat schadelijk voor je zijn omdat als je de boosheid in je probeert te onderdrukken, je jezelf onderdrukt. Je zult er later door lijden en je lijden zal voor je partner meer lijden met zich meebrengen.

Het beste om onmiddellijk te doen is in- en uitademen om je boosheid tot rust te brengen, om de pijn te doen bedaren: 'Inademend weet ik dat ik boos ben. Uitademend breng ik mijn boosheid tot rust.' Door alleen maar diep adem te halen op je boosheid zul je haar tot rust brengen. Je hebt aandacht voor je boosheid, en onderdrukt haar niet. Als je rustig genoeg bent ben je misschien in staat om aandachtig te spreken. Op een liefdevolle en aandachtige manier kun je zeggen: 'Lief, ik wil je laten weten dat ik boos ben. Wat je daarnet zei heeft me behoorlijk gekwetst, en ik wil dat je dat weet.' Door alleen dat te zeggen, aandachtig en rustig, zul je jezelf wat verlichting geven. Aandachtig ademend om je boosheid tot rust te brengen, zul je de ander kunnen vertellen dat je lijdt. Op dat moment beleef je je boosheid; je raakt haar met de energie van je aandacht. Je ontkent haar helemaal niet.

Als ik hierover met psychotherapeuten spreek heb ik een probleem. Als ik zeg dat boosheid ons doet lijden nemen zij aan dat dat betekent dat boosheid iets negatiefs is dat verwijderd moet worden. Maar ik zeg altijd dat boosheid iets natuurlijks is, evenals liefde. Boosheid kan liefde worden. Onze compost kan in een roos veranderen. Als we weten hoe we voor onze compost moeten zorgen, kunnen we die in een roos veranderen. Moeten we het afval negatief of positief noemen? Het kan positief zijn, als we weten hoe we ermee moeten omgaan. Met boosheid is het net zo. Die kan negatief zijn als we er niet mee kunnen omgaan, maar als we weten hoe met onze boosheid om te gaan kan ze heel positief zijn. We hoeven niets weg te gooien.

Als je een aantal keren in- en uitgeademd hebt om je rust te herwinnen heb je, ook al ben je nog boos, er aandacht voor, en kun je de ander vertellen dat je boos bent. Je kunt hem ook vertellen dat je er graag aandachtig naar zou willen kijken, en dat je graag zou willen dat hij dat ook deed. Dan kun je een afspraak maken voor vrijdagavond om er samen naar te kijken. Het is goed als er één iemand naar de wortels van je lijden kijkt, beter als het er twee zijn, en het best als twee mensen samen kijken.

Ik stel de vrijdagavond voor om twee redenen. Ten eerste, als je nog boos bent en je begint er nu over te praten, kan dat te riskant zijn. Je zou dingen kunnen zeggen die de toestand verergeren. Van nu tot aan vrijdagavond kun je diepgaand onderzoek doen naar de aard van je boosheid, en de ander ook. Terwijl hij auto rijdt zou hij zich kunnen afvragen: 'Wat is er zo erg? Waarom raakte ze zo van streek? Daar moet een reden voor zijn.' Onder het rijden krijg jij ook een kans om er uitgebreid naar te kijken. Voor vrijdagavond ziet misschien één van jullie, of allebei, de wortel van het probleem en kan dat aan de ander zeggen en zich verontschuldigen. Dan kunnen jullie op vrijdagavond samen een kop thee drinken en van elkaar genieten. Als je een afspraak maakt zul je allebei de tijd krijgen om te bedaren en er diepgaand naar te kijken. Dit is meditatie. Meditatie is onszelf kalmeren en diepgaand kijken naar de aard van ons lijden.

Als het vrijdagavond wordt en het lijden niet getransformeerd is, kun je de kunst van Avalokitesvara beoefenen. Je gaat bij elkaar zitten en luistert aandachtig -- de een uit zich terwijl de ander aandachtig luistert. Als je spreekt zeg je de diepste waarheid, en je doet je best om met liefde te spreken. Alleen door zo te spreken  is er een kans dat de ander het begrijpt en accepteert.. Terwijl je luistert weet je dat je alleen door aandachtig te luisteren het lijden van de ander kunt verlichten.  Als je maar met een half oor luistert kun je het niet. Je aanwezigheid moet diepgaand en echt zijn. Je luisteren moet van goede kwaliteit zijn om de ander van zijn lijden te verlossen. Dit is de Vierde Aandachtsoefening doen.  De tweede reden om tot vrijdag te wachten is dat, als je dat gevoel op vrijdagavond te niet doet, je de zaterdag en de zondag hebt om van je samenzijn te genieten.

Stel dat je een soort interne blokkade hebt met betrekking tot een lid van je familie of gemeenschap, en dat je er geen vreugde aan beleeft om met die persoon samen te zijn. Je kunt met haar over eenvoudige dingen praten, maar als je over iets diepers met haar praat voel je je onprettig. Dan, op een dag, terwijl je in huis aan het werk bent, merk je dat de ander helemaal niets doet, niet deelneemt aan het werk dat gedaan moet worden, en je begint je ongemakkelijk te voelen. 'Waarom doe ik zo veel en zij niets? Ze zou moeten werken.' Door deze vergelijking raak je je geluk kwijt.  Maar in plaats van tegen de ander te zeggen: 'Alsjeblieft, Zuster, kom eens meehelpen,' zeg je tegen jezelf: 'Het is een volwassen mens. Waarom zou ik iets tegen haar moeten zeggen? Zij moet meer verantwoordelijkheidsgevoel hebben!' Zo denk je omdat je al de een of andere interne blokkade over die ander hebt. De rechte weg is altijd de kortste. 'B' kan naar 'A' toegaan en zeggen: 'Zuster, kom alsjeblieft meehelpen.' Maar dat doe je niet. Je houdt het voor je en geeft de ander de schuld.

De volgende keer gebeurt hetzelfde, en je gevoelens zijn nog heviger. Je interne blokkade neemt langzamerhand toe, totdat je er zo onder lijdt dat je er met een derde over moet praten. Je zoekt meegevoel om je leed te delen. Dus, in plaats van dat je direct met A praat, praat je met C. Je zoekt om C omdat je denkt dat C een bondgenoot is die het met je eens zal zijn dat A zich helemaal niet goed gedraagt.

Als je C bent, wat moet je dan doen? Als je al interne blokkades hebt over A ben je waarschijnlijk blij te horen dat een ander er ook zo over denkt. Met elkaar praten kan maken dat je je beter voelt. Jullie worden bondgenoten -- B en C tegen A. Plotseling voelen B en C zich dicht bij elkaar, en jullie beiden voelen een zekere afstand tot A. A zal dat merken.

Misschien is A heel aardig. Ze zou direct op B kunnen antwoorden als B haar gevoelens jegens haar kon uiten. Maar A heeft geen weet van B´s wrevel. Ze voelt alleen dat het tussen haarzelf en B op de een of andere manier killer wordt, zonder te weten waarom. Ze merkt op dat B en C dikke vriendinnen worden en haar allebei kil aankijken. Dus denkt ze: 'Als zij mij niet willen, heb ik hen niet nodig.' Ze trekt zich verder terug en de toestand wordt erger. Er is een driehoek opgezet.

Als ik C was zou ik allereerst aandachtig naar B luisteren en begrijpen dat B haar leed moet delen. Omdat ik weet dat de rechte weg de kortste weg is, zou ik B aanmoedigen om direct met A te spreken. Als B daar niet toe in staat is, zou ik aanbieden om namens B met A  te spreken, hetzij met B erbij, hetzij alleen.

Maar voor alles zou ik aan niemand anders overbrengen wat B me in vertrouwen vertelt.  Als ik niet oplet zou ik anderen kunnen vertellen wat ik nu over B's gevoelens weet, en al gauw is het een rommeltje in het gezin of de gemeenschap. Als ik dat doe -- B aanmoedigen om direkt met A te spreken of met A spreken namens B, en aan niemand vertellen wat B mij verteld heeft -- kan ik de driehoek verbreken. Dit kan het probleem helpen oplossen en vrede en vreugde terugbrengen in het gezin, de gemeenschap, en de samenleving.

Als je ziet dat iemand in de gemeenschap moeilijkheden heeft met iemand anders moet je meteen helpen. Hoe langer de zaak zich voortsleept, des te moeilijker ze op te lossen is. De beste manier om te helpen is door middel van aandachtig spreken en luisteren. De Vierde Aandachtsoefening kan mensen vrede, begrip en geluk brengen. De universele deur is een prachtige deur. Je zult herboren worden in een lotusbloem en anderen, je gezin, je gemeenschap en je samenleving meegerekend, helpen om daar ook geboren te worden.

Spreken kan opbouwend en afbrekend zijn. Aandachtig spreken kan echt geluk brengen; onoplettend spreken kan dodelijk zijn. Als iemand ons iets vertelt dat ons gezond en gelukkig maakt, is dat het grootste geschenk wat hij of zij kan geven. Soms zegt iemand ons iets wat zo wreed en pijnlijk is dat we zelfmoord willen gaan plegen; we raken al onze hoop, al onze joie de vivre kwijt.

Mensen vermoorden elkaar vanwege woorden. Als je fanatiek een ideologie verdedigt en beweert dat die of die manier om te denken of om de samenleving te organiseren de beste is, en iemand staat je in de weg, dan moet je hem onderdrukken of uit de weg ruimen. Dit is sterk verbonden met de Eerste Aandachtsoefening -- die manier van spreken kan niet alleen één persoon, maar velen doden. Als je zo sterk in iets gelooft kun je miljoenen mensen in de gaskamer stoppen. Als je woorden gebruikt om reclame te maken voor een ideologie en daarbij mensen aanspoort tot doden om jouw ideologie te beschermen en te bevorderen, kun je miljoenen mensen vermoorden. De Eerste en de Vierde van de Vijf Wondermooie Aandachtsoefeningen inter-zijn.

De Vierde Aandachtsoefening staat ook in verband met de Tweede Aandachtsoefening, over stelen. Net zoals er een 'seksindustrie' is, is er ook een 'leugenindustrie'. Veel mensen moeten liegen om te slagen als politicus of vertegenwoordiger. Een directeur van de afdeling communicatie van een bedrijf zei me dat als hij de waarheid mocht spreken over de producten van zijn bedrijf, de mensen ze niet zouden kopen. Hij zegt over de producten positieve dingen waarvan hij weet dat ze niet waar zijn en hij houdt zijn mond over de negatieve effecten van de producten. Hij weet dat hij liegt, en hij voelt zich er afschuwelijk over. Er zitten zoveel mensen vast in vergelijkbare situaties. Ook in de politiek liegen mensen om stemmen te krijgen. Daarom kunnen we spreken van een 'leugenindustrie.'

Deze aandachtsoefening staat ook in verband met de Derde Aandachtsoefening. Als iemand zegt: ' Ik hou van jou,' is dat misschien een leugen. Het zou alleen maar een uiting van begeerte kunnen zijn. En zo veel reclame staat in verband met seks.

In de Boeddhistische traditie wordt de Vierde Aandachtsoefening altijd uitgelegd als het afzien van deze vier handelwijzen:  

  1. Niet de waarheid vertellen. Als het zwart is, zeg je dat het wit is.
  2. Overdrijven. Je verzint iets, of noemt iets mooier dan het werkelijk is, of lelijk, als het niet zo lelijk is.
  3. Gespleten tong. Je gaat naar de een en zegt het ene, en dan ga je naar iemand anders en zegt het tegenovergestelde.
  4. Vuile taal. Je beledigt mensen of scheldt ze uit.

'Ik beloof waarachtig te spreken, met woorden die inspireren tot zelfvertrouwen, vreugde en hoop.' Dit moet je met kinderen doen. Als je kinderen zegt dat ze nergens voor deugen, zullen ze in de toekomst lijden. Leg altijd de nadruk op positieve, hoopvolle dingen voor je kinderen, en ook voor je man of vrouw.

'Ik ben vastbesloten geen nieuws te verspreiden waarvan ik niet zeker weet dat het waar is en geen dingen te bekritiseren of te veroordelen waarvan ik niet zeker ben. Ik zal geen dingen zeggen die verdeeldheid of tweedracht kunnen zaaien of die het gezin of de gemeenschap uiteen kunnen doen vallen. Ik zal mijn uiterste best doen om alle conflicten, hoe klein ook, op te lossen en te verzoenen.'

Verzoening is een diepgaande leefwijze die we kunnen beoefenen door te luisteren en aandachtig te spreken. Verzoenen betekent vrede en geluk brengen aan volkeren, mensen en leden van ons gezin. Dit is het werk van een bodhisattva. Om te verzoenen moet je de kunst van het aandachtig luisteren verstaan, en je moet ook een meester zijn in die van het liefdevolle spreken. Je moet jezelf ervan weerhouden partij te kiezen, opdat je in staat bent om beide partijen te begrijpen. Dit is een moeilijke opgave.

Tijdens de oorlog in Vietnam hebben we geprobeerd dit in praktijk te brengen. We probeerden ons niet aan te sluiten bij een van beide strijdende partijen, de communisten of de anticommunisten. Je kunt alleen helpen als je boven het conflict staat en zowel de goede als de slechte aspecten van beide kanten ziet. Door zo te handelen breng je jezelf in een gevaarlijke situatie, omdat beide kanten je misschien gaan haten. De ene kant verdenkt je ervan dat je een instrument van de andere bent, en de andere verdenkt je ervan dat je een instrument van de ene bent. Beide partijen tegelijk kunnen je om het leven brengen. Juist daarom hebben veel Boeddhisten in Vietnam geleden tijdens de oorlog. We sloten ons niet bij de communisten aan, maar ook niet bij de pro-Amerikaanse kant. We wilden alleen maar onszelf zijn. We wilden dat helemaal niemand gedood werd; we wilden alleen verzoening. De ene kant zei dat je je met de pro-Amerikanen niet kon verzoenen. De andere kant zei dat je je met de communisten niet kon verzoenen. Als we naar beide kanten geluisterd hadden was het onmogelijk geweest om ons met wie dan ook te verzoenen.

We leidden maatschappelijk werkers op om op het platteland te gaan helpen met problemen op het gebied van gezondheid, economie en onderwijs, en beide partijen verdachten ons. Ons verzoeningswerk bestond niet alleen uit praten, maar ook uit actie. We probeerden de boeren te helpen hoop te vinden. We hielpen veel vluchtelingen een woonplaats vinden in nieuwe dorpen. We hielpen meer dan tienduizend wezen ondersteunen. We hielpen de boeren hun vernielde dorpen weer op te bouwen. Het verzoeningswerk bestaat niet alleen uit diplomatie: het is concreet. Tegelijkertijd gaven we stem aan de vrede in ons hart. We zeiden dat de mensen in een gezin elkaar moeten zien als broers en zusters en elkaar moeten accepteren. Ze moesten elkaar niet vermoorden vanwege welke ideologie ook. Die boodschap was in de oorlogssituatie helemaal niet populair.

Mijn geschriften werden door beide partijen gecensureerd. Mijn gedichten werden door beide partijen in beslag genomen. Mijn vrienden drukten een van mijn dichtbundels ondergronds omdat de regering in Saigon geen toestemming gaf voor publicatie. Toen vielen de communisten het boek op de radio aan; ze beweerden dat het schadelijk was voor de strijd, dat de CIA er waarschijnlijk toe aangezet had. Nationalistische politieagenten gingen boekhandels in en namen de gedichten in beslag. In Hue ging een vriendelijke politieman een Boeddhistische boekhandel binnen en zei dat dit boek niet uitgestald mocht worden; het moest worden verborgen en alleen meegegeven worden als iemand erom vroeg. We werden onderdrukt, niet alleen bij onze pogingen om stem te geven aan onze zorgen en manieren voor te stellen om de problemen tussen broers en zusters op te lossen; we werden ook onderdrukt bij onze pogingen om mensen te helpen. Velen van onze maatschappelijk werkers werden vermoord en ontvoerd door beide partijen. Elke kant verdacht ons ervan dat we voor de andere kant werkten. Enkelen van onze werkers werden vermoord door fanatieke Katholieken die ons ervan verdachten dat we voor de communisten werkten, en enkelen werden weggenomen door de communistische kant. Onze werkers waren heel populair op het platteland. Het waren zeer toegewijde jonge mannen en vrouwen, onder wie veel jonge monniken en nonnen. Ze kregen geen salaris; ze wilden alleen dienen en het Boeddhisme in de praktijk brengen. In de oorlogssituatie brachten zij hun liefde en vriendschap, mededogen en goede werken in, en ze ontvingen een kleine toelage om van te leven. Ze gingen naar het platteland zonder dat ze er iets voor terug hoopten te krijgen.

Ik herinner me een jonge man, An, die erin gespecialiseerd was boeren nieuwe manieren te leren om kippen te fokken. Hij leerde ze technieken ter voorkoming van ziekte. Een boer vroeg hem: 'Hoeveel salaris krijg je iedere maand van de regering?' An zei: 'We krijgen helemaal niets van de regering. We zijn helemaal niet van de regering, maar van de tempel. We zijn door de Boeddhistische tempel uitgezonden om jullie te helpen.' An vertelde de boer, die niet zo ontwikkeld was, niet dat hij verbonden was aan de School voor Maatschappelijk Werk, die door de afdeling Maatschappelijk Werk van de Verenigde Boeddhistische Kerk gesticht was. Dat was te ingewikkeld, dus zei hij alleen dat hij door de tempel gestuurd was.

'Waarom ben je van de tempel hier naar toe gekomen?'

An zei: 'We doen goede werken.' Dit is een heel populaire uitdrukking in het Boeddhisme.

De boer was verbaasd. Hij zei: 'Ik heb geleerd dat mensen om goede werken te doen naar de tempel gaan. Waarom komen jullie nu hier goede werken doen?'

De jonge man zei: 'Weet u, mijn Oom, in deze tijd hebben de mensen zoveel te lijden dat zelfs de Boeddha hier moet komen helpen. Wij leerlingen van de Boeddha doen hier goede werken, precies op de plek waar u lijdt.' Die verklaring werd de basis van onze filosofie van maatschappelijk werk, betrokken Boeddhisme. De Boeddha moet in de samenleving zijn. Hij kan niet langer in de tempel blijven, omdat de mensen te veel lijden.

Binnen enkele jaren werden we heel populair op het Vietnamese platteland. We hadden niet veel geld, maar omdat we goede werken deden hielden de mensen van ons. De communisten wisten dat en wilden ons daar niet hebben, dus kwamen ze in de nacht bij ons en vroegen ons wie ons toestemming had gegeven om daar te werken. Onze werkers zeiden dat ze geen toestemming hadden, noch van de regering, noch van de communisten. We deden daar alleen goede werken. Op een keer gaven de communisten onze maatschappelijk werkers bevel het gebied te ontruimen. Ze zeiden: 'We kunnen geen verantwoording dragen voor jullie veiligheid als je langer blijft dan vierentwintig uur.' Een andere keer kwamen er enkele fanatici van de regering, onofficieel, en vroegen onze maatschappelijk werkers of ze echt maatschappelijk werkers van de Boeddhistische gemeenschap waren. Toen namen ze vijf van de leerlingen mee naar de rivieroever en nadat ze nog eens gecontroleerd hadden dat het echt Boeddhistische maatschappelijk werkers waren, zeiden ze: 'Het spijt ons, maar we moeten jullie ter dood brengen.' Ze schoten ze alle vijf dood. We werden ´s nachts door beide kanten onderdrukt. Ze wisten dat, als ze ons overdag onderdrukten, de boeren bezwaar zouden maken.

Eens werd er een granaat in mijn kamer gegooid en afgebogen door een gordijn. Op een andere nacht werden er veel granaten gegooid in de slaapzalen van onze school; daarbij werden twee jonge werkers gedood en vele anderen gewond. Een jonge man raakte verlamd; hij werd later in Duitsland behandeld. Een jonge dame kreeg meer dan 1000 granaatscherven in haar lichaam. Ze verloor veel bloed en werd gered door een Japanse vriend die ons hielp. Later zagen we kans om haar voor een operatie naar Japan te brengen. Ze probeerden de kleine stukjes metaal te verwijderen, maar 300 stukjes die er niet uitgehaald konden worden bleven in haar lichaam achter.

Op een dag toen ik in Parijs was als vertegenwoordiger van de Vietnamese Boeddhistische Vredesdelegatie, om de Parijse Vredesbesprekingen bij te wonen, kreeg ik de telefonische mededeling dat vier maatschappelijk werkers zojuist doodgeschoten waren. Ik was degene die ze gevraagd had om te komen en zich tot maatschappelijk werker te laten opleiden. Een vriend die daar met mij was zei: 'Thây, jij bent een soort generaal, die een geweldloos leger leidt, en als jouw leger voor liefde en verzoening werkt, zullen er zeker slachtoffers vallen. Er is geen reden om te huilen.'

Ik zei: 'Ik ben geen generaal. Ik ben een mens. Ik moet huilen.' Zes maanden later schreef ik een toneelstuk over de dood van deze leerlingen, getiteld Het Pad van Terugkeer zet de reis voort. [zie Love in Action: Writings on Nonviolent Social Change (Berkeley: Parallax Press, 1993)]

Verzoeningswerk is niet alleen diplomatiek. Het is niet dat je reist en tientallen ministers van buitenlandse zaken ontmoet wat maakt dat je verzoeningswerk doet. Je moet je lichaam gebruiken, je tijd, en je leven om verzoeningswerk te doen. Je doet het op veel manieren, en de mensen die je probeert te helpen onderdrukken je misschien. Je moet luisteren naar het leed van de ene kant en het begrijpen, en dan naar het lijden van de andere kant gaan luisteren. Dat soort werk is doorslaggevend, en er is moed voor nodig. We hebben veel mensen nodig die kunnen luisteren, in Zuid-Afrika, in het Midden-Oosten, in Oost-Europa, en op andere plaatsen.

De Vierde Aandachtsoefening is er één voor een bodhisattva. We moeten haar diepgaand bestuderen om haar goed te kunnen uitvoeren, in onszelf, ons gezin, onze gemeenschap, en de wereld.

THICH NHAT HANH is een Zen-Boeddhistische monnik, vredesactivist, geleerde en dichter. Hij is de stichter van de Van Hanh Boeddhistische Universiteit in Saigon, heeft gedoceerd aan de Columbia Universiteit en aan de Sorbonne, en woont nu in Zuid-Frankrijk. Daar tuiniert hij, werkt aan hulp voor behoeftigen, en reist over de wereld om de 'kunst van het aandachtig leven' te onderwijzen. Martin Luther King Jr. droeg hem voor voor de Nobelprijs voor de Vrede in 1967, met de woorden: ' Ik ken persoonlijk niemand die de Nobelprijs voor de Vrede meer verdient dan deze zachtmoedige monnik uit Vietnam.'
Dit artikel is een vertaling van een gedeelte uit For a Future to be Possible: Commentaries on the Five wonderful Precepts, door Thich Nhat Hanh. Copyright 1993.

Vertaling: Bart en Olga Meijer, voor Katinka Hesselink Net is 'aandachtsoefening' een aantal keer vervangen door 'mindfulness oefening'