Pancha Sila - Pansil - De Vijf Leken Geloften

Boeddhistische leefregels

Katinka Hesselink 2006

Het Boeddhisme, vooral Zen, staat in sommige kringen bekend als een religie zonder regels. Dit is slechts ten dele waar. Het Boeddhisme staat weliswaar voor een vrije zoektocht naar waarheid, maar het spirituele pad van het Boeddhisme is niet bepaald vrijblijvend. Dit zou al duidelijk moeten zijn voor wie het achtvoudige pad gelezen heeft, maar de vijf lekengeloften zijn hier ook een duidelijk teken van. 

De vijf geloften zijn de basis voor de leke-spiritualiteit in het Boeddhisme, hoewel ook monniken en nonnen zich hieraan dienen te houden (voor hen zijn er echter nog veel meer regels). Leke-boeddhisten kunnen de volgende vijf leefregels op zich nemen, als ze serieus Boeddhist willen zijn. Zie ook de versie van Thich Nhat Hanh in de vorm van 5 mindfulness oefeningen.

  1. Neem geen leven
  2. Neem niet wat niet gegeven is
  3. Verdraai de waarheid niet (niet stelen)
  4. Vermijd de zintuigen te misbruiken en vermijd seksuele wandaden
  5. Vermijd zelf-intoxicatie door alcohol of drugs

1. Neem geen leven

Dit verbod is iets breder dan het Bijbelse verbod op moord, dat exclusief over het doden van mensen gaat. In dit geval is het ideaal (meer kan het duidelijk niet zijn) om geen enkel levend wezen te doden. Dit is de reden dat veel Boeddhisten vegetarisch of zelfs veganistisch zijn. Uit ethisch oogpunt helpt het niet echt als vlees door een ander wordt gedood: indirect ben je toch mede verantwoordelijk. 

In de Boeddhistische traditie gaat het echter ALLEEN om het zelf doden van wezens en in sommige interpretaties gaat het zelfs alleen om het moedwillig doden van mensen. In die smalle interpretatie is deze gelofte vrij makkelijk te handhaven voor de meeste van ons. 

2. Neem niet wat niet gegeven is (steel niet)

Het bijbels verbod op stelen is hier nog wat actiever geformuleerd: neem niets wat niet gegeven is. Dus ook al lijken de zeepjes in hotels er voor gemaakt om mee te nemen, wie deze gelofte serieus neemt zal dat niet doen. Alleen dat wat expliciet gegeven is, kan ontvangen worden.

3. Verdraai de waarheid niet (lieg niet)

Liegen wordt in elke grote spirituele traditie afgeraden. Hier gaat het weer iets verder, ook halve waarheden worden afgezworen. Soms worden woorden gebruikt die iets minder erg doen lijken dan het is om het sociaal acceptabel te maken. 

4. Vermijd de zintuigen te misbruiken en vermijd sexuele wandaden

Dit gebod wordt door leken ge´nterpreteerd als trouw aan de partner (echtgenoot of echtgenote). Voor monniken en nonnen houdt het totale onthouding van seks in. In bepaalde interpretaties legt deze gelofte verdere beperkingen op aan de seksuele relaties tussen partners: alleen 's nachts bijvoorbeeld en niets met de mond! 

Breder zijn de zintuigen in India de vijf zintuigen die we kennen, inclusief het denken (dat de zintuigen waarneemt). Het misbruiken van de zintuigen omvat dus ook verslavingen van de zintuigen. Te denken valt aan muziek (wie is er tegenwoordig niet verslaafd aan?), chocolade, parfum etc. Het is in onze cultuur volkomen normaal om de zintuigen te overvoeren. Het uitzetten van de televisie is al een handeling. Het letterlijk nemen van deze gelofte kan heel wat rust in huis brengen. 

5. Vermijd zelf-intoxicatie door alcohol of drugs

De gelofte zelf-intoxicatie te vermijden is er een die gemakkelijk genegeerd wordt door hippie-achtige boeddhisten die meditatie graag combineren met wiet of alcohol. Het is duidelijk een vergissing om te denken dat het denken gezuiverd kan worden als het lichaam regelmatig drugs gevoerd wordt. Ook op peppende middelen als koffie vallen hier in theorie onder. 

Redelijkheid

Wie deze vijf geloften neemt moet uiteraard, zo is het Boeddhisme wel, zelf bepalen op welke manier dit ge´nterpreteerd wordt. Het is ook niet onredelijk om slechts een van bovenstaande geloften een tijdje toe te passen, gewoon om te zien hoe dat is. Is het drinken van koffie bijvoorbeeld een probleem? Cafe´ne verandert het bewustzijn, maar of het significant uit maakt voor je spirituele pad is een andere vraag.