Wat is Mahayana Boeddhisme?

Katinka Hesselink 2006

Mahayana wordt doorgaans uitgelegd als 'groot voertuig', in tegenstelling tot Hinayana dat dan met 'klein voertuig' wordt vertaald. Deze vertaling is beledigend voor de enige stroming uit het Vroeg Boeddhisme die over is: het Theravada Boeddhisme. Mahayana kan echter ook als Groot Pad worden vertaald. In dat geval duidt de term op het idee dat iedereen Boeddha kan worden, volgens de Mahayana filosofie. In het Theravada Boeddhisme kunnen alleen Monnikken verlichting bereiken en dan heten ze arhats.

De volgende eigenschappen worden met Mahayana Boeddhisme geassocieerd:

Universalisme en Boeddha Natuur

Volgens de Mahayana-leer kan ieder bewust wezen (sentient being) ooit een Boeddha worden, omdat we allemaal onbewust de Boeddha Natuur al hebben. We hebben allemaal een goddelijke, alles wetende, Boeddha in ons. In het Zen-Boeddhisme wordt hier wel uit geconcludeerd dat er maar een ding nodig is voor Verlichting: Door krijgen dat je Boeddha bent.

Verlichte Wijsheid - Pranja Paramita

Met verlichte wijsheid wordt in een Mahayana context bedoeld, het inzicht dat alles leegte (sunyata) is. Dit is een inzicht dat per definitie niet in woorden te vatten is. Het komt er heel in het kort op neer dat alles wat we waarnemen anders is dan we denken. Centraal staat dat onze persoonlijkheid tijdelijk is, en dus een illusie. De teksten die zich hier mee bezig houden zijn de Prajna Paramita Sutras. De voornaamste hiervan is de Hart Sutra. Meer over deze Boeddhistische Filosofie.

Compassie door dienstbaarheid - het Bodhisattva-ideaal

Centraal in het Mahayana-pad staat de dienstbaarheid aan de mensheid. Dit krijgt gestalte in het Bodhisattva-ideaal. Bodhisattva's zijn wezens die besluiten verlichting te bereiken om alle mensen te kunnen verlossen, waarbij ze de uiteindelijke verlichting pas in zullen gaan als alle bewuste wezens daadwerkelijk verlost zijn. Dit doen ze door de zes deugden van perfectie (Paramita's) toe te passen.

Verlossing door devotie

Een controversieel aspect van een aantal Mahayana-stromingen is het idee dat je een hoge hemelwereld kunt bereiken door devotie aan een hemelse Bodhisattva. Vanuit die hoge hemelwereld wordt verlichting vervolgens veel makkelijker bereikt dan hier op aarde. Deze stromingen zijn problematisch voor Theravada Boeddhisten, omdat deze denken dat je alleen op eigen kracht verlicht kunt worden. Deze mening wordt door veel Mahayana Boeddhisten gedeeld. Het is moeilijk de leer van karma te verenigen met het idee van verlossing door devotie.

In het populaire Boeddhisme zoals dit in Mahayana Boeddhistische landen door leken gepraktiseerd wordt, staat dit idee centraal. Er zijn hele cultussen rond beelden van allerhande Bodhisattvas en rituelen waarin deze worden aangeroepen. Deze stromingen sluiten ongetwijfeld aan bij het gevoel van mensen dat ze nooit aan de hoge idealen van het Boeddhisme kunnen voldoen, zeker niet tijdens Kali-yuga (zie onder), en dat ze dus hulp van buitenaf nodig hebben.

Waar is Mahayana Boeddhisme?

Aangezien Hinayana Boeddhisme alleen nog vertegenwoordigd wordt door Theravada Boeddhisme, is elke andere vorm van Boeddhisme die je tegen kunt komen waarschijnlijk Mahayana Boeddhisme. bijvoorbeeld:

Zie ook 'Introductie tot de leer van het Mahayana Boeddhisme'.

Voetnoot

Kali-yuga is het huidige tijdperk: een tijdperk waarin de mens materialistischer is dan in voorgaande en toekomstige tijdperken. Kali-yuga is een centraal idee in het denken over tijd van zowel Hinduisme als Boeddhisme.

Bronnen

Meer boeddhistische boeken