LANKAVATARA SOETRA

De Afdaling op Lanka, Hoofdstuk 4

Tekst 61

Opnieuw stelde Bodhisattva-mahasattva Mahamati een vraag: Gezegende, Welgegane, Tathagata, Arhat, Volmaakt Verlichtte, vertelt u mij alstublieft over het van moment-tot-moment plaatsvindende vergaan van alle dingen en dat wat hen kenmerkt. Gezegende, wat wordt bedoeld met "alle dingen vergaan van moment-tot-moment?"

De Gezegende antwoordde: Mahamati, luister goed en overdenk wat ik nu ga zeggen.

Zeker, Gezegende, antwoordde Mahamati, en hij luisterde.

Dit zei de Gezegende: Mahamati, (ik spreek nu over) alle dingen, alle dingen waarover we spreken, of ze nu goed of slecht zijn, of ze nu een gevolg voortbrengen of niet, of ze nu van deze wereld zijn of van een wereld boven deze wereld, of ze nu feilen vertonen of niet, of er kwaad uit voortvloeit of niet, of ze (bezoedelingen) aannemen of niet - al deze dingen, (manifestaties van) de skandhas zijnd die zichzelf als object-van-grijpen hebben, verrijzen uit de gewoontepatronen die we kennen (onder namen) als citta, manas en manovijnana - al deze stellen we ons voor als ofwel goed, ofwel slecht. Mahamati, het geluk dat samadhi brengt, alsook dat wat bereikt kan worden, d.w.z. dingen die als gevolg van hun vreugdevolle verblijven in deze wereld de wijzen toebehoren worden "dat goede waaruit niets (meer, d.w.z. gevolgen van karma) voortvloeit" (anasrava) genoemd.

Bedenk, Mahamati: wat goed en slecht genoemd wordt zijn de acht bewustzijnen. Welke zijn die acht? Dat zijn de Schoot-waaruit-de-Boeddhas- Voortkomen (Tathagatagarbha) alias het Opslagbewustzijn (Alayavijnana), het denken (manas), het superviserende bewustzijn (manovijnana) en de gezamenlijke zintuiglijke bewustzijnen zoals de geleerden dat hebben verwoord.

Welnu, Mahamati, de vijf (of 6) samenwerkende zintuig-bewustzijnen zijn verbonden met de manovijnana**, en (als gevolg van dit amalgaam van zintuiglijk waarnemen) is er een ononderbroken voortgang en verschil aanleggen tussen heilzaam en niet heilzaam; en ook het lichaam beweegt voortdurend op, en met, deze (bewustzijnen) mee, zit er aan vast. Meegaand in deze voortdurende beweging (en voortgang) komt het (lichaam) aan zijn eind, maar omdat het (denkend bewustzijn, een met dit lichaam,) niet vermag in te zien dat er in de wereld niets anders of meer is dan Enkel-Bewustzijn, verrijst er, nadat het eerste is opgehouden, opnieuw (een) bewustzijn(smoment), en wordt de manovijnana (het superviserende bewustzijn), dat samen met de vijf (of 6) andere zintuig-bewustzijnen verschillende vormen en gestalten waarneemt, in beweging gebracht, en blijft geen moment stil, - dit noem ik "van moment-tot-moment (bestaan)." Mahamati, van moment- tot-moment is het Opslagbewustzijn alias de Schoot-waaruit-de- Boeddhas-Voortkomen, dat gezamenlijk opereert met het denken (de manas) en met de gewoontepatronen die verbonden zijn met de gestadig evoluerende (zintuiglijke) bewustzijnen - dit is van moment-tot-moment (bestaan). Echter, als er een samengaan is met het (inmiddels opgebouwde) gewoontepatroon van "dat waaruit niets meer voortvloeit", dan is er geen van moment-tot-moment (bestaan). Dit werd niet begrepen door de onwetenden en eenvoudigen van geest die verslaafd zijn geraakt aan het leerstuk over van moment-tot-moment. Zonder enig begrip over het wel en niet van moment-tot-moment (bestaan) van alle dingen koesteren ze de vernietigingsleer, waarbij ze zelfs een poging wagen het niet-samengestelde (asamskrta) tot nul te reduceren. Mahamati, het geheel van vijf (zintuiglijke) bewustzijnen gaat niet door het wiel van geboren-worden-en-sterven, noch ondergaat het vreugde of verdriet, noch leidt het tot nirvana.* Nee, Mahamati, het is de Schoot-waaruit-de-Boeddhas-Voortkomen die verbonden is met de oorzaak die vreugde en verdriet ondergaat, dit is het dat in beweging wordt gezet of ophoudt te functioneren - (maar zolang het in beweging is, is het) als verdoofd door het viervoudige gewoontepatroon. De onwetenden echter begrijpen dit niet omdat hun gedachten doordrenkt zijn van het gewoontepatroon dat onderscheid-aanleggen heet, dat onderscheid-aanleggen dat de opinie over van moment-tot-moment (bestaan) koestert.

En dan, Mahamati, dankzij hun bijzondere karakter zullen goud, diamant (vajra), en de relieken van een Boeddha nooit vergaan; ze blijven steeds hetzelfde, tot aan het einde der tijden. Mahamati, ware de aard van verlichting van moment-tot-moment (bestaand), dan zouden de wijzen hun wijsheid (aryatva) verliezen - echter, ze verloren het nooit. Mahamati, goud en diamant blijven tot aan het eind der tijden onveranderd; steeds hetzelfde blijvend nemen ze toe noch af. Hoe is het toch mogelijk dat de onwetenden die de verborgen betekenis van interne en externe dingen niet vermogen te zien, een van moment-tot-moment bestaan onderscheiden!

Toelichting bij tekst 61

- De alinea beginnend met: "Bedenk, Mahamati, dat wat..."
De geleerden in deze alinea zijn zonder enige twijfel de monnik-geleerden uit het Kleine Voertuig waarin wordt gesproken over de zes bewustzijnsvormen (de 5 zintuigen plus het denken), maar niet over het zevende, laat staan achtste. Overigens behandelt dit tekstgedeelte de leer zoals ze verwoord wordt in de Abhidharma-geschriften.
. Van moment-tot-moment. Een andere vertaling zou "onmiddellijkheid" kunnen zijn, maar in onze taal staat onmiddellijkheid voor iets, een fenomeen, dat slechts een keer voorkomt. "Van moment-tot-moment" probeert een voortgaand proces van voortdurend komen en gaan uit te drukken.
. Manovijnana (de twee **). Het is in het geheel niet duidelijk of het manuscript in deze zin spreekt over het 6e of het 7e bewustzijn. Daar op de tweede plaats waar het manovijnana genoemd wordt niets anders begrepen kan worden dan het zevende, het superviserende bewustzijn, moeten we ervan uitgaan dat de vijf zintuigbewustzijnen waarover gesproken wordt, op nagenoeg alle plaatsen completering behoeven, en wel met "manas", het denken. Laat u echter door deze Abhidharma-terminologie niet afschrikken; wat deze alinea zegt is dat het lichaam-geest-complex onafscheidelijk is, en dat, wanneer er een bewustzijn vibreert zodra de spin, d.w.z. een waargenomen object, het raakt, de andere bewustzijnen mee-vibreren.

- Bij de asterix *: Dit is wat het Kleine Voertuig, zie boven, zegt.
. Het viervoudige gewoontepatroon. Dit viervoudig zijn wordt pas uitgewerkt in vers 4 van tekst 63.
. Het is van belang te herkennen dat in deze en andere alineas de persoon en het denken identiek zijn. Derhalve kan er worden gezegd dat, bijvoorbeeld, het onderscheid-aanleggen een of ander idee koestert. Of anders gezegd: de mens is zijn gedachten, gedachten zijn de mens.

Tekst 62: van moment-tot-moment