LANKAVATARA SOETRA

De Afdaling op Lanka

Hoofdstuk 2: de verzameling van alle Dharmas

Tekst 39

Mahamati, er zijn twee soorten denken: het denken dat onderzoeken als functie heeft, en het denken dat functioneert op basis van gehechtheid aan fantasieen. Mahamati, wat betreft het eerste, het onderzoekende denken, heb ik het over het onderzoek naar de zelf-aard der dingen, waarbij aan het licht komt dat de vier proposities er niet op van toepassing zijn, en dat die zelf-aard niet in te denken valt. Hierop is de term onderzoekend denken van toepassing. Wat wordt bedoeld met de vier proposities? Het betekent dat de volgende vier (tegengestelden) er niet zijn: eenheid en anderheid, dualiteit en niet-dualiteit, zijn en niet-zijn, eeuwigheid en niet-eeuwigheid. Dit worden de vier proposities genoemd. Mahamati, train jezelf er in alle dingen te beschouwen in het licht van deze vier proposities. Mahamati, wat is het denken dat functioneert op basis van gehechtheid aan fantasieen? Dat is het denken dat zich bewust is van zowel Bewustzijn als van de concepten die daaruit verrijzen - waaraan men zich hecht. Dit hechten geeft geboorte aan ideeen over warmte, vocht, beweging, en vastheid, de karakteristieken van de vier grote elementen (van vuur, water, wind, en aarde). In deze vorm van denken leidt het onwrikbaar hechten aan propositie, redeneren, definieeren, en illustreren tot de bevestiging: "niet-entiteit" (hetgeen een van de twee uitersten is die vermeden moet worden). Dit wordt het denken dat functioneert op basis van gehechtheid aan fantasieen genoemd. Mahamati, dit karakteriseert de twee vormen van denken. Dit inzicht volgend zullen de Bodhisattvas het eerste stadium (van bodhisattvaschap) bereiken en zullen ze vaardig zijn in honderd dhyanas. Ze zullen daartoe in staat zijn omdat ze grondige kennis hebben van zowel de tweevoudige zelfloosheid, als van zonder-beelden-zijn; op dit pad zullen ze intiem bekend raken met onderzoeken (niet-discursiverend schouwen), en dit onderzoek in praktijk brengen. De verheven samadhis bereikend zullen ze honderd Boeddhas en Bodhisattvas zien; ze zullen doordringen in de honderd eonen die aan dit moment voorafgingen, evenals in honderd eonen die er op zullen volgen. Ze zullen hun licht laten schijnen over honderd Boeddhalanden (= boeddhistische praktijken), en al doende zullen ze bekend raken met de kenmerken van de hogere stadia, en omdat ze verheven geloften hebben afgelegd zullen ze wonderbaarlijke krachten verwerven, en wanneer ze (het tiende en laatste) stadium van Dharmawolk (Dharmamegha) hebben bereikt zullen alle Boeddhas hen de handen opleggen. Wanneer ze dan het innerlijkste bereik van de Tathagatas waarmaken zullen ze de attributen ontvangen die nauw verweven zijn met de tien onuitputtelijke geloften. Om dan alle wezens tot rijping (in de Dharma) te brengen zullen ze, staand in hun grote licht, gebruik makend van hun lichtstralen (die het middel zijn om) transformatie (tot stand te brengen), diverse gestalten tonen; dan zijn ze geheel ondergedompeld in de diepe vreugde van zelf-realisatie.

Mahamati, voorts moeten de Bodhisattva-mahasattvas een goede kennis hebben van de primaire en secundaire elementen. Hoe dienen ze die te kennen? Mahamati, ze dienen te weten dat deze primaire elementen naar waarheid nooit ontstaan zijn, en dat ze derhalve ongeboren worden genoemd. Wanneer ze het zo verstaan zijn er geen fenomenen in de wereld, behalve datgene dat we ons verbeelden. Is er eenmaal het weten dat de zichtbare wereld niet meer dan Bewustzijn zelve is, dan worden externe fenomenen niet meer herkend als realiteiten, dan legt de geest geen onderscheid meer aan, herkent ze niets (als extern). Nogmaals, besef dat de drievoudige wereld niets van doen heeft met de primaire en secundaire elementen, dat er geen connectie is met de vier proposities, noch met filosofische systemen, noch met een zelf en wat daartoe zou behoren, en dat het (de geest) zich vestigt in de sfeer van ware werkelijkheid waar ze zichzelf waarneemt in zijn ware gestalte: als ongeboren.

Mahamati, wat bedoel ik met de afgeleide (secundaire) elementen? Het element vochtigheid produceert het rijk van water, in het eigen lichaam en daar buiten. Het element dat we energie noemen produceert het rijk van vuur, in het eigen lichaam en daar buiten. Het element beweeglijkheid produceert het rijk van wind, in het eigen lichaam en daar buiten. Het element dat we "onderscheid maken tussen vormen" noemen produceert het rijk van aarde, tesamen met ruimte (lege lucht), in het eigen lichaam en daar buiten. Omdat er een hechten is aan onjuiste werkelijkheden is er een samenklonteren van de vijf skandhas, en dat doet de primaire en secundaire elementen ontstaan.

En dan, Mahamati, het (zevende en superviserende) bewustzijn vindt zijn oorzaak in ons hechten aan en verlangen naar een veelheid aan uitspraken en leefsferen, en (wanneer dit ene leven teneinde komt) gaat het voort doorheen een ander bestaan. Mahamati, van de secundaire elementen, zoals aarde, wordt gezegd dat ze hun oorzaak vinden in de primaire, die, overigens, non-existent zijn. Mahamati, van dingen die bestaan wordt toegekend, en karakteristieken, en merktekens, en zintuiglijke waarneembaarheid, en plaats, en handelen zouden we (indien we dit als juist zouden bestempelen) kunnen zeggen dat ze ontstaan zijn uit een combinatie van verschillende resultaat-producerende (componenten). Maar omdat de dingen die karakteristieke merktekens ontberen, kunnen we zoiets niet zeggen. Daarom, Mahamati, zijn (concepten als) primaire en secundaire elementen onderscheidingen in de geest der geleerden; ik hang ze niet aan.

Verder, Mahamati, zal ik uitleggen wat de zelf-aard van de vijf skandhas karakteriseert. Mahamati, wat zijn deze vijf? Dat zijn lichaam (of vorm), gevoel (of ondervinding), perceptie (of bewustzijn), fysiek en mentaal ageren, en bewustzijn. Mahamati, vier onder hen hebben geen materieele vorm: gevoel, perceptie, fysiek en mentaal ageren, en bewustzijn. Mahamati, vorm behoort tot wat ontstaan is uit de vier primaire elementen (waarvan bestaan of niet-bestaan eerder werd behandeld), en deze elementen hebben ieder hun eigen individueel kenmerk. Maar van de vier (overige) skandhas, die vormloos zijn, daarvan kun je niet zeggen dat het er vier zijn: ze zijn als lege lucht. Want, Mahamati, lege lucht kun je niet tellen; het is alleen maar dankzij ons onderscheid-aanleggen dat het lege lucht wordt genoemd. Zo ook, Mahamati, kun je van de vier skandhas die "telbaarheid" ontberen niet zeggen dat ze bestaan of niet bestaan - ze ontstijgen de vier proposities. De onwijzen zeggen dat ze te tellen zijn (,dat er vier zijn), de wijzen echter, blijven stil.

Mahamati, de wijzen zien de vijf skandhas als gedachtenconstructen, ontdaan van (tegengestelden als) anderheid of niet-anderheid; die skandhas zijn als vormen en dingen die in een visioen worden waargenomen, als beelden en personen in een droom. Omdat de skandhas door geen enkele Substantie overeind worden gehouden, en omdat ze het doorbreken van Nobele Wijsheid belemmeren is er wat wordt genoemd, "onderscheiden van skandhas." Mahamati, dit is wat de zelf-aard van de skandhas karakteriseert. Je moet deze vorm van onderscheid-aanleggen verwerpen; en wanneer je het verworpen hebt moet je gaan spreken over de waarheid van het Solitaire. Je niet bemoeiend met de opinies der geleerden moet je die waarheid van het Solitaire doorheen alle Boeddha-bijeenkomsten gaan verkondigen. Mahamati, wanneer je dat doet wordt de leer omtrent zelfloosheid van dingen als vanzelf gezuiverd en ga je het (bodhisattva-)stadium van Verreikend (duramgama) binnen. Het stadium van Verreikend binnengaand zul je meester zijn over vele samadhis, en het Wilslichaam verwervend zul je de samadhi realiseren die bekend staat onder de naam Maya-gelijk (Mayopama). Omdat je van dan af grondig alle (psychische) krachten bezit, en de supramormale vermogens, en zelf-controle, zul je, vergelijk het met de aarde zelf, alle wezens ondersteunen. Mahamati, zoals de uitgestrekte aarde alle wezens ondersteunt, zo ook is de Bodhisattva-mahasattva de supporter van alle wezens.

Tekst 40

Toelichting bij tekst 39


- " ...twee soorten denken." Hier wordt gesproken over het zevende bewustzijn, het superviserende bewustzijn.

- "... niet in te denken". Het duitse "Dass trifft nicht zu" zou een betere vertaling zijn. Wat bedoeld wordt is natuurlijk dat dingen geen zelf-aard hebben, en dat je er dus ook geen uitspraken over kan doen.

- Met de tweede alinea zijn we weer terug bij de Avatamsaka soetra's Tien Stadia (van Bodhisattvaschap), en bij het visualiseren zoals dat doorheen heel deze Avatamsaka soetra wordt beschreven. Ook de praktijk van dhyana komt hier weer voor, een meditatieve praktijk die, getuige het vorige tekstgedeelte, Enkel-Bewustzijn niet kent.
Verder vinden we in deze tweede alinea de "tien onuitputtelijke geloften" van Bodhisattva- mahasattva Samantabhadra: 1/ Alle Boeddhas eren; 2/ Alle Tathagatas prijzen; 3/ Uitgebreid geven; 4/ Berouw hebben over gemaakte fouten; 5/ Blij zijn wanneer anderen verdienstelijk bezig zijn; 6/ De Boeddhas verzoeken de Dharma uit te leggen; 7/ De Boeddhas en Bodhisattvas verzoeken lang in de wereld te blijven; 8/ De Boeddha altijd op de voet volgen; 9/ Altijd overeenstemmen met de aspiraties van anderen zijn (d.w.z. harmonie nastreven); en 10/ Alle morele verdienste overdragen aan alle wezens, zonder onderscheid te maken.

- In de derde alinea wordt opnieuw ingegaan op de categorieen zoals die beschreven staan in de Abhidharma-teksten.

- Primaire en secundaire elementen. In eerste instantie wijkt de Lanka af van de geldende opvatting dat aarde, water, lucht, en vuur de primaire elementen zijn, en vastheid, vochtigheid, beweging, en warmte de secundaire. In tweede instantie echter, in een volgende alinea, wordt dit weer rechtgezet. We hebben hier waarschijnlijk te maken met de vergissing van een kopiist.

- "Het Solitaire" komt in latere passages terug. Er wordt niet veel over gezegd, maar omdat Boeddha of Verlichting "het niet veroorzaakte" wordt genoemd, ofwel het onafhankelijke, moeten we aannemen dat het Solitaire daar een synoniem voor is.

- "... en ga je het (bodhisattva-)stadium van Verreikend (duramgama) binnen." Ook hier wordt weer terugverwezen naar De Tien Stadia. Het geversifieerde deel van De Tien Stadia zegt: "In het eerste stadium worden morele waardigheden aangekweekt, en wel door de geest er op te focussen; / In het tweede worden mentale bezoedelingen verwijderd, in het derde gehechtheden; / in het vierde wordt Het Pad bereikt, in het vijfde wordt er welgedaan zonder aanziens des persoons; / in het zesde is er kennis van niet-ontstaan. // Derhalve, zodra ze (de bodhisattvas) het zevende stadium bereiken vangen ze aan velerlei weldoende handelingen te verrichten. / Waarom? omdat de kennis en handelingen die ze van nu af aan verwerven / alles zullen zuiveren dat het achtste stadium zal binnengaan. "

Tekst 40